ecopress
Νέα δικαστική απόφαση για την ακύρωση ιδιόγραφης διαθήκης και την αναγνώριση κληρονομικών δικαιωμάτων μεταξύ αδελφών αναδεικνύει τις προϋποθέσεις εγκυρότητας των διαθηκών και τις δυνατότητες... Κληρονομιές ακινήτων: Δικαστική ακύρωση διαθήκης και νέα διανομή στα αδέλφια

Νέα δικαστική απόφαση για την ακύρωση ιδιόγραφης διαθήκης και την αναγνώριση κληρονομικών δικαιωμάτων μεταξύ αδελφών αναδεικνύει τις προϋποθέσεις εγκυρότητας των διαθηκών και τις δυνατότητες διεκδίκησης οικογενειακής περιουσίας. Το δικαστήριο ακύρωσε διαθήκη που ευνοούσε έναν γιο, αναγνωρίζοντας στην αδελφή του δικαίωμα στο 1/3 της πατρικής κληρονομιάς. Παράλληλα, το νέο κληρονομικό δίκαιο εισάγει διαφορετικούς κανόνες για τη μελλοντική διανομή των κοινών ακινήτων.

Δικαστική απόφαση για την περιουσία τριών αδελφών

Η απόφαση 29/2026 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καστοριάς αφορά οικογενειακή διαφορά για την κληρονομιά πατέρα που είχε αποβιώσει το 2011, αφήνοντας σύζυγο και τρία παιδιά. Το δικαστήριο αναγνώρισε άκυρη ιδιόγραφη διαθήκη, η οποία ευνοούσε έναν από τους γιους, και αναγνώρισε στην κόρη κληρονομικό δικαίωμα επί της περιουσίας, σύμφωνα με τους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής.

Η σημασία της απόφασης εκτείνεται σε ανάλογες οικογενειακές διαφορές, στις οποίες ένας συγγενής επικαλείται ιδιόγραφη διαθήκη που αμφισβητείται από άλλους κληρονόμους. Το δικαστήριο αποσαφηνίζει ποιος πρέπει να αποδείξει τη γνησιότητά της, ποια στοιχεία εξετάζονται και πώς υπολογίζονται τα κληρονομικά ποσοστά όταν η διαθήκη ακυρωθεί και η περιουσία περιέλθει στους νόμιμους κληρονόμους.

Η διαθήκη που άφηνε την περιουσία σε έναν γιο

Ο πατέρας πέθανε τον Οκτώβριο του 2011 στην Καστοριά. Στην περιουσία του περιλαμβάνονταν σε διαφορετικές περιοχές δέκα αγροτεμάχια, οικόπεδο με παλαιά ισόγεια κατοικία και τετραώροφη οικοδομή. Τον Απρίλιο του 2024, ύστερα από αίτηση ενός από τους γιους, δημοσιεύθηκε στο τότε Ειρηνοδικείο Αλμυρού Μαγνησίας ιδιόγραφη διαθήκη με ημερομηνία 15 Απριλίου 2011.

Σύμφωνα με το περιεχόμενο της διαθήκης, ο πατέρας φερόταν να εγκαθιστά τη σύζυγό του ως μοναδική κληρονόμο ολόκληρης της περιουσίας του, προβλέποντας ότι μετά τον θάνατό της τα περιουσιακά στοιχεία θα περιέρχονταν στον συγκεκριμένο γιο, μέσω κληρονομικού καταπιστεύματος. Η ρύθμιση αυτή απέκλειε ουσιαστικά τα άλλα δύο παιδιά από την προβλεπόμενη διαδοχή της περιουσίας.

Η κόρη αμφισβήτησε τη γνησιότητα του εγγράφου και προσέφυγε στη Δικαιοσύνη κατά του αδελφού της. Υποστήριξε ότι η διαθήκη δεν είχε γραφτεί και υπογραφεί από τον πατέρα τους και ζήτησε να αναγνωριστεί η ακυρότητά της. Επικουρικά, προέβαλε ότι ακόμη και αν η διαθήκη ήταν γνήσια, παραβίαζε το δικαίωμά της στη νόμιμη μοίρα.

Γιατί ακυρώθηκε η ιδιόγραφη διαθήκη

Το δικαστήριο εξέτασε κατά πόσο η διαθήκη πληρούσε τις προϋποθέσεις του άρθρου 1721 του Αστικού Κώδικα. Η διάταξη απαιτεί η ιδιόγραφη διαθήκη να έχει γραφτεί ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, να έχει χρονολογηθεί και να φέρει την υπογραφή του. Η ύπαρξη ενός εγγράφου που εμφανίζεται ως διαθήκη δεν αρκεί όταν αμφισβητείται και δεν αποδεικνύεται η γνησιότητά του.

Κατά την εξέταση του εγγράφου, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι το κείμενο ήταν γραμμένο στη δημοτική γλώσσα, με ελάχιστα ορθογραφικά λάθη, ομοιομορφία στη χάραξη των γραμμάτων και συνοχή στη διατύπωση. Συνεκτίμησε ότι ο πατέρας, γεννημένος το 1943, ήταν απόφοιτος δημοτικού σχολείου και δεν αποδείχθηκε ότι διέθετε τις αντίστοιχες γραμματικές γνώσεις και δεξιότητες γραφής.

Στην αξιολόγηση συνεκτιμήθηκαν επίσης σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε ο πατέρας κατά το τελευταίο διάστημα της ζωής του. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην ένορκη βεβαίωση του συζύγου της κόρης, ο οποίος είχε καθημερινή επαφή με τον αποβιώσαντα και κατέθεσε ότι η μορφή των γραμμάτων και ο τρόπος έκφρασης της διαθήκης δεν ανταποκρίνονταν στον γραφικό του χαρακτήρα.

Καθοριστικό στοιχείο αποτέλεσε η αδυναμία του γιου να αποδείξει τη γνησιότητα της διαθήκης. Ο εναγόμενος δεν προσκόμισε αποδεικτικά μέσα που να επιβεβαιώνουν ότι το κείμενο είχε γραφτεί και υπογραφεί από τον πατέρα του. Μάλιστα, δήλωσε ότι δεν γνώριζε ποιος είχε συντάξει το έγγραφο και ότι δεν θυμόταν τον γραφικό χαρακτήρα του αποβιώσαντος.

Το δικαστήριο έκρινε ότι εκείνος που επικαλείται την ιδιόγραφη διαθήκη, υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες αμφισβήτησης, φέρει το βάρος απόδειξης της γνησιότητάς της. Εφόσον δεν αποδείχθηκε ότι είχε γραφτεί, χρονολογηθεί και υπογραφεί εξ ολοκλήρου από τον διαθέτη, η διαθήκη αναγνωρίστηκε άκυρη, σύμφωνα με τα άρθρα 1718 και 1721 του Αστικού Κώδικα.

Πώς η περιουσία μοιράστηκε σε τρία ίσα κληρονομικά μερίδια

Μετά την ακύρωση της διαθήκης, το δικαστήριο εφάρμοσε τους κανόνες της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής, καθώς δεν είχε δημοσιευθεί άλλη διαθήκη του πατέρα. Κατά τον θάνατό του, το 2011, η σύζυγός του και τα τρία παιδιά τους δικαιούνταν από 1/4 της κληρονομιάς, σύμφωνα με τα άρθρα 1813 και 1820 του Αστικού Κώδικα.

Η μητέρα πέθανε τον Οκτώβριο του 2015, χωρίς να αφήσει διαθήκη. Το ποσοστό 1/4 που είχε κληρονομήσει από τον σύζυγό της περιήλθε στα τρία παιδιά, κατά ίσα μερίδια. Έτσι, κάθε παιδί συγκέντρωσε τελικά ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου επί της πατρικής κληρονομιαίας περιουσίας, συνυπολογίζοντας την αρχική κληρονομική μερίδα και τη μεταγενέστερη κληρονομική διαδοχή της μητέρας.

Με την απόφαση αναγνωρίστηκε στην κόρη δικαίωμα 1/3 εξ αδιαιρέτου επί των κληρονομιαίων ακινήτων. Αυτό σημαίνει ότι δικαιούται το συγκεκριμένο ποσοστό σε κάθε κοινό ακίνητο, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί φυσικός διαχωρισμός της περιουσίας. Η δικαστική αναγνώριση των ποσοστών δεν ισοδυναμεί με διανομή συγκεκριμένων αγροτεμαχίων, ορόφων ή αυτοτελών ιδιοκτησιών μεταξύ των τριών αδελφών.

Γιατί η δικαστική αναγνώριση δεν οδήγησε και στην απόδοση των ακινήτων

Η κόρη, εκτός από την ακύρωση της διαθήκης και την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματός της, είχε ζητήσει να υποχρεωθεί ο αδελφός της να της αποδώσει τη νομή των ακινήτων κατά το ποσοστό της. Το συγκεκριμένο αίτημα απορρίφθηκε, επειδή δεν είχε καταβληθεί το απαιτούμενο δικαστικό ένσημο, παρά τη σχετική πρόσκληση για συμπλήρωση της παράλειψης.

Η απόφαση αναδεικνύει μια σημαντική διάκριση για τους κληρονόμους. Η δικαστική αναγνώριση του δικαιώματος κυριότητας ή της κληρονομικής μερίδας διαφέρει από την απόδοση της νομής και τη διανομή της κοινής περιουσίας. Για την πρακτική απόδοση ή τον διαχωρισμό των ακινήτων μπορεί να απαιτούνται πρόσθετες ενέργειες ή αυτοτελείς δικαστικές διαδικασίες, με τις αντίστοιχες νόμιμες προϋποθέσεις.

Τι σημαίνει η απόφαση για αδέλφια και συγγενείς

Η δικαστική κρίση ενδιαφέρει οικογένειες στις οποίες ένας κληρονόμος εμφανίζει ιδιόγραφη διαθήκη που τον ευνοεί, ενώ τα υπόλοιπα αδέλφια αμφισβητούν την προέλευσή της. Η δημοσίευση της διαθήκης δεν συνεπάγεται ότι αποκλείεται κάθε δικαστική αμφισβήτησή της. Η δυνατότητα προσβολής, πάντως, εξετάζεται με βάση τις προϋποθέσεις, τις αποδείξεις και τα τεκμήρια που προβλέπει ο νόμος.

Σε αντίστοιχες υποθέσεις, μπορούν να αξιοποιηθούν δείγματα γραφής και υπογραφών, μαρτυρικές καταθέσεις, έγγραφα και, όπου χρειάζεται, γραφολογική πραγματογνωμοσύνη. Το μορφωτικό επίπεδο, η ηλικία ή η κατάσταση υγείας του διαθέτη δεν καθιστούν αυτομάτως άκυρη τη διαθήκη. Αξιολογούνται μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία, προκειμένου να διαπιστωθεί αν το έγγραφο προέρχεται πράγματι από τον ίδιο.

Η απόφαση επισημαίνει ακόμη τη σημασία του βάρους απόδειξης. Όταν αμφισβητείται νόμιμα η γνησιότητα ιδιόγραφης διαθήκης, ο συγγενής που θεμελιώνει δικαιώματα σε αυτήν μπορεί να χρειαστεί να αποδείξει ότι συντάχθηκε από τον διαθέτη. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν εφαρμόζεται το νόμιμο τεκμήριο γνησιότητας, το οποίο συνδέεται με την κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας και την πάροδο πενταετίας χωρίς δικαστική αμφισβήτηση.

Νέο κληρονομικό δίκαιο: Τι δεν αλλάζει για τις παλαιές διαθήκες

Η δικαστική απόφαση συνδέεται με τη μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου, που πραγματοποιήθηκε με τον νόμο 5303/2026. Οι βασικές νέες διατάξεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι δύο γονείς πέθαναν το 2011 και το 2015, επομένως τα κληρονομικά δικαιώματα κρίνονται σύμφωνα με το προγενέστερο καθεστώς.

Το άρθρο 33 του νέου νόμου προβλέπει ότι η σύνταξη διαθήκης πριν από την έναρξη ισχύος της μεταρρύθμισης εξακολουθεί να διέπεται, ως προς τον τύπο και την ικανότητα του διαθέτη, από το προηγούμενο δίκαιο. Συνεπώς, η μεταρρύθμιση δεν μεταβάλλει αναδρομικά την ακυρότητα της διαθήκης που εξετάστηκε από το Πρωτοδικείο Καστοριάς ούτε τα αναγνωρισμένα κληρονομικά ποσοστά.

Η υποχρέωση ιδιόχειρης σύνταξης της ιδιόγραφης διαθήκης διατηρείται και στο νέο καθεστώς. Η διαθήκη πρέπει να είναι γραμμένη από τον ίδιο τον διαθέτη, να χρονολογείται και να υπογράφεται σύμφωνα με τις νόμιμες απαιτήσεις. Επομένως, η βασική αρχή που εφαρμόστηκε στην υπόθεση της Καστοριάς εξακολουθεί να ενδιαφέρει και τις οικογενειακές διαφορές που θα εξεταστούν με βάση το νέο κληρονομικό δίκαιο.

Τι αλλάζει: Νέοι κανόνες διανομής και για παλαιές κληρονομιές

Η σημαντική νέα δυνατότητα αφορά τη διανομή των κοινών κληρονομιαίων ακινήτων. Σύμφωνα με το άρθρο 33 παράγραφος 4 του νόμου 5303/2026, μετά τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 η διανομή της κληρονομίας διέπεται από το νέο δίκαιο, ακόμη και αν ο θάνατος του κληρονομουμένου συνέβη νωρίτερα, εφόσον δεν είχε ήδη ασκηθεί αγωγή διανομής.

Η ρύθμιση μπορεί να αφορά και την οικογένεια της δικαστικής απόφασης. Τα τρία αδέλφια διατηρούν τα κληρονομικά τους ποσοστά, αλλά, εφόσον συντρέχουν οι μεταβατικές προϋποθέσεις, ενδεχόμενη νέα διαδικασία διανομής των αγροτεμαχίων, της παλαιάς κατοικίας και της τετραώροφης οικοδομής μπορεί να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις νέες διατάξεις του Αστικού Κώδικα.

Το νέο δίκαιο προβλέπει ότι όταν η αυτούσια διανομή ορισμένου κληρονομιαίου αντικειμένου είναι ανέφικτη ή ασύμφορη, το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτηση συγκληρονόμου, να επιδικάσει τη μερίδα άλλου συγκληρονόμου σε εκείνον που τη ζητεί, έναντι καταβολής ποσού ίσου με την αγοραία αξία της μερίδας. Η δυνατότητα αυτή δεν εφαρμόζεται αυτομάτως, αλλά προϋποθέτει δικαστική αξιολόγηση.

Για παράδειγμα, εάν μια τετραώροφη οικοδομή ανήκει εξ αδιαιρέτου σε τρία αδέλφια και ο φυσικός διαχωρισμός της δεν είναι εφικτός ή συμφέρων, μπορεί να εξεταστεί η απόδοση της μερίδας ενός αδελφού σε άλλον έναντι χρηματικής αποζημίωσης. Το δικαστήριο εξετάζει τις συγκεκριμένες συνθήκες και, όταν υπάρχουν περισσότερα αιτήματα, συνεκτιμά την επωφελή αξιοποίηση του περιουσιακού στοιχείου.

Η νέα δυνατότητα μπορεί να διευκολύνει την επίλυση χρόνιων διαφορών για κοινά ακίνητα, ιδιαίτερα όταν οι κληρονόμοι αδυνατούν να συμφωνήσουν στη διανομή τους. Δεν επιτρέπει, όμως, σε έναν συγκληρονόμο να αφαιρέσει μονομερώς την ιδιοκτησία άλλου. Απαιτούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, δικαστική κρίση και καταβολή της προβλεπόμενης αξίας, όπου επιλεγεί η συγκεκριμένη λύση.

Τι μπορούν να διεκδικήσουν οι κληρονόμοι

Η απόφαση του Πρωτοδικείου Καστοριάς δείχνει ότι η αμφισβήτηση μιας ιδιόγραφης διαθήκης μπορεί να οδηγήσει σε αναγνώριση διαφορετικών κληρονομικών δικαιωμάτων από εκείνα που εμφανίζονται στο έγγραφο. Εφόσον η διαθήκη είναι άκυρη και δεν υπάρχει άλλη έγκυρη διάταξη τελευταίας βούλησης, εφαρμόζονται οι κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής, με βάση τους συγγενείς που καλούνται στην κληρονομιά.

Για την πρακτική αξιοποίηση των δικαιωμάτων τους, οι κληρονόμοι χρειάζεται να εξετάζουν τους τίτλους των ακινήτων, τις προηγούμενες μεταβιβάσεις, τις αποδοχές κληρονομιάς, τις εγγραφές στο Κτηματολόγιο και την ύπαρξη κοινών ποσοστών. Εάν τα ακίνητα παραμένουν εξ αδιαιρέτου, ακολουθεί η διερεύνηση συναινετικής ή δικαστικής διανομής, με βάση το εφαρμοστέο νομοθετικό καθεστώς.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η δικαστική ακύρωση μιας διαθήκης μπορεί να αποκαταστήσει τα κληρονομικά δικαιώματα αδελφών που είχαν αποκλειστεί, ενώ το νέο κληρονομικό δίκαιο προσφέρει πρόσθετες δυνατότητες για τη μελλοντική διανομή των κοινών ακινήτων. Στην υπόθεση της Καστοριάς, η αναγνώριση του 1/3 αποτελεί ήδη αντικείμενο της απόφασης, ενώ η οριστική διανομή των ακινήτων παραμένει διαφορετικό ζήτημα.

Προτιμήσεις Cookies

Μπορείτε να ορίσετε τις προτιμήσεις συγκατάθεσης και να προσδιορίσετε με ποιους τρόπους θέλετε να χρησιμοποιούνται τα δεδομένα σύμφωνα με τους παρακάτω σκοπούς.

Απολύτως Απαραίτητα Cookies

Τα cookies αυτά είναι ουσιαστικής σημασίας για την ορθή λειτουργία του ιστότοπου, σας επιτρέπουν να κάνετε περιήγηση και να χρησιμοποιήσετε τις λειτουργίες του, όπως πρόσβαση σε ασφαλείς περιοχές. Τα cookies αυτά είναι αναγκαία για τη λειτουργία του ιστοτόπου και χωρίς αυτά δεν θα ήταν τεχνικά εφικτή η παροχή υπηρεσιών του ιστοτόπου.

Cookies Aνάλυσης

Η υπηρεσία Google Analytics χρησιμοποιείται για την ανάλυση στατιστικών στοιχείων με σκοπό την βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών της ιστοσελίδας. Χρησιμοποιούνται για να συλλέξουν πληροφορίες και να αναλύσουν πώς οι επισκέπτες χρησιμοποιούν τον ιστότοπο (για παράδειγμα τις κινήσεις από και προς αυτόν, τις σελίδες που έχουν την πιο συχνή επισκεψιμότητα και αυτές που παρουσιάζουν λάθη) ώστε να βελτιώνουμε συνεχώς την εμπειρία περιήγησης στον ιστότοπό μας. Όλες οι πληροφορίες που συλλέγονται από τα cookies είναι ανώνυμες και δε χρησιμοποιούνται για να σας ταυτοποιήσουν.Η πολιτική χρήσης της Google όσον αφορά την νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα βρίσκεται εδώ: https://privacy.google.com/businesses/compliance/

Cookies Τρίτων Προμηθευτών

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies τρίτων για λόγους εξατομίκευσης του περιεχομένου τους καθώς επίσης και για λόγους διαφήμισης.