Ρεύμα: Οι αλλαγές για τιμολόγια, καταναλωτές, δήμους και προμηθευτές

Νέες δυνατότητες αξιοποίησης της ενέργειας από φωτοβολταϊκά και άλλες ανανεώσιμες πηγές για τη μείωση του κόστους ηλεκτροδότησης δήμων, νοικοκυριών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων θεσπίζονται με το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ που ψηφίστηκε στις 11 Νοεμβρίου 2026. Καθιερώνεται δικαίωμα κοινής χρήσης ενέργειας, προβλέπεται ειδική μέριμνα για ευάλωτους καταναλωτές και εισάγονται νέοι κανόνες για σταθερά τιμολόγια, συμβάσεις προμήθειας και προστασία από καταχρηστικές πρακτικές.

Οι ενεργειακές διατάξεις του νομοσχεδίου διαμορφώνουν νέους κανόνες για τη συμμετοχή καταναλωτών στην παραγωγή και αξιοποίηση ανανεώσιμης ενέργειας, την προστασία των πελατών ηλεκτρικού ρεύματος και την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών. Για τους δήμους, η δυνατότητα κοινής χρήσης ενέργειας μπορεί να αποτελέσει εργαλείο μείωσης του κόστους ηλεκτροδότησης και υποστήριξης ευάλωτων νοικοκυριών. Για τους οικιακούς καταναλωτές, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη συμμετοχή σε κοινά ενεργειακά σχήματα και στην προστασία από αδιαφανείς όρους συμβάσεων.

Το κρίσιμο επόμενο στάδιο είναι η έκδοση των αναγκαίων εφαρμοστικών αποφάσεων, η προσαρμογή των διαδικασιών διαχειριστών και προμηθευτών και η δυνατότητα αξιόπιστης μέτρησης και εκκαθάρισης της κοινόχρηστης ενέργειας. Η ψήφιση του νόμου καθιερώνει τα νέα δικαιώματα, ενώ η πρακτική αξιοποίησή τους θα εξαρτηθεί από τη λειτουργική ενεργοποίηση του θεσμικού και τεχνικού πλαισίου.

Κοινή χρήση ενέργειας: τι αλλάζει για δήμους, πολίτες και επιχειρήσεις

Με τα άρθρα 11 και 12 του ψηφισμένου νομοσχεδίου θεσπίζεται το δικαίωμα συμμετοχής στην κοινή χρήση ανανεώσιμης ενέργειας. Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι νοικοκυριά, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς αποκτούν τη δυνατότητα να συνεργάζονται για την αξιοποίηση της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να απαιτείται κάθε συμμετέχων να διαθέτει δική του εγκατάσταση παραγωγής.

Η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής επισημαίνει ότι με το άρθρο 11 ρυθμίζεται το δικαίωμα των συγκεκριμένων κατηγοριών καταναλωτών «να συμμετέχουν στην κοινή χρήση ενέργειας, ως ενεργοί πελάτες χωρίς διακρίσεις», εντός των γεωγραφικών και ηλεκτρικών ορίων που προβλέπει ο νόμος. Με το άρθρο 12 προστίθεται το νέο άρθρο 137Γ στον ν. 4001/2011, στο οποίο περιγράφονται τα δικαιώματα, οι υποχρεώσεις και οι βασικοί κανόνες λειτουργίας της κοινής χρήσης ενέργειας.

Πώς μπορούν να συνεργάζονται οι καταναλωτές

Το νέο άρθρο 137Γ προβλέπει ότι οι ενεργοί πελάτες μπορούν να μοιράζονται μεταξύ τους ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές βάσει ιδιωτικών συμφωνητικών ή μέσω νομικής οντότητας. Βασική προϋπόθεση είναι η συμμετοχή στην κοινή χρήση ενέργειας να μην αποτελεί την κύρια εμπορική ή επαγγελματική δραστηριότητα των συμμετεχόντων.

Έτσι, για παράδειγμα, μπορεί να οργανωθεί ένα σχήμα στο οποίο ιδιοκτήτης φωτοβολταϊκής εγκατάστασης, νοικοκυριά και άλλοι επιλέξιμοι καταναλωτές συμφωνούν στην κατανομή της παραγόμενης ενέργειας. Αντίστοιχα, ένας δήμος μπορεί να εξετάσει τη συμμετοχή δημοτικών εγκαταστάσεων και άλλων επιλέξιμων καταναλωτών σε πρόγραμμα κοινής αξιοποίησης ενέργειας, σύμφωνα με τις ειδικότερες διαδικασίες που θα καθοριστούν.

Η νέα ρύθμιση χρησιμοποιεί τον όρο «κοινή χρήση ενέργειας» (energy sharing). Το καθεστώς αυτό συνδέεται με την αυτοκατανάλωση, αλλά δεν ταυτίζεται πλήρως με τον εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό (virtual net metering), ο οποίος διέπεται από δικούς του κανόνες. Εισάγεται αυτοτελές δικαίωμα κατανομής κοινόχρηστης ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των συμμετεχόντων.

Πώς θα αποτυπώνεται η κοινόχρηστη ενέργεια στην κατανάλωση

Η σημαντικότερη οικονομική πρόβλεψη αφορά την αφαίρεση της κοινόχρηστης ηλεκτρικής ενέργειας από τη μετρηθείσα κατανάλωση κάθε συμμετέχοντος. Το άρθρο 137Γ ορίζει ότι οι ενεργοί πελάτες δικαιούνται να αφαιρούν την ενέργεια που τους αναλογεί και έχει εγχυθεί στο δίκτυο από τη συνολική μετρηθείσα κατανάλωσή τους, μέσα στα προβλεπόμενα χρονικά διαστήματα εκκαθάρισης.

Για τα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά προβλέπεται χρονική περίοδος 15 λεπτών, ενώ για το Διασυνδεδεμένο Σύστημα εφαρμόζεται χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει την περίοδο εκκαθάρισης αποκλίσεων. Η εφαρμογή γίνεται με την επιφύλαξη των νόμιμων φόρων, εισφορών και τελών δικτύου που αποτυπώνουν το σχετικό κόστος.

Αυτό σημαίνει ότι η κοινή χρήση ενέργειας μπορεί να μειώσει τις χρεώσεις προμήθειας που αντιστοιχούν στην κατανάλωση των συμμετεχόντων, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως μηδενισμό του συνολικού λογαριασμού. Το τελικό όφελος θα εξαρτάται από την παραγόμενη ενέργεια, την κατανομή της, τον χρονισμό παραγωγής και κατανάλωσης και τις χρεώσεις που εξακολουθούν να εφαρμόζονται.

Δήμοι: ειδική πρόβλεψη για ευάλωτα νοικοκυριά

Ξεχωριστή σημασία για την τοπική αυτοδιοίκηση έχει η παράγραφος 6 του νέου άρθρου 137Γ. Προβλέπει ότι έργα κοινής χρήσης ενέργειας τα οποία ανήκουν σε δημόσιους φορείς καθιστούν την κοινόχρηστη ηλεκτρική ενέργεια προσβάσιμη σε ευάλωτους πελάτες, σε πολίτες που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια ή σε άλλους πολίτες.

Το νομοσχέδιο ορίζει: «Οι δημόσιες αρχές καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε η ποσότητα της εν λόγω προσβάσιμης ενέργειας να ανέρχεται τουλάχιστον κατά μέσο όρο στο δέκα τοις εκατό (10%) της κοινόχρηστης ενέργειας».

Η διατύπωση προβλέπει υποχρέωση προσπάθειας για την επίτευξη του στόχου και όχι άνευ όρων, αυτόματη κατανομή συγκεκριμένης ποσότητας σε κάθε δικαιούχο. Παράλληλα, η νομοθετική εξουσιοδότηση επιτρέπει να θεσπιστούν μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης ή ποσοστώσεις κατανομής της παραγόμενης ενέργειας για τη διευκόλυνση της συμμετοχής ευάλωτων καταναλωτών.

Τρίτος φορέας μπορεί να οργανώνει την κοινή χρήση

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει στους συμμετέχοντες να αναθέτουν σε τρίτο μέρος την οργάνωση της κοινής χρήσης ενέργειας. Ο διοργανωτής μπορεί να αναλαμβάνει την επικοινωνία με προμηθευτές και διαχειριστές, τη σύναψη συμβάσεων, την τιμολόγηση υπηρεσιών, τη λειτουργία εγκαταστάσεων παραγωγής και αποθήκευσης, καθώς και τη διαχείριση των αναγκαίων ενεργειακών δεδομένων.

Προβλέπεται επίσης ότι ο διοργανωτής ή άλλο τρίτο μέρος μπορεί να κατέχει ή να διαχειρίζεται εγκαταστάσεις παραγωγής ή αποθήκευσης ανανεώσιμης ενέργειας ισχύος έως 6 MW, χωρίς να αποκτά υποχρεωτικά την ιδιότητα ενεργού πελάτη. Οι υπηρεσίες του πρέπει να παρέχονται με διαφάνεια, χωρίς διακρίσεις και με σαφείς όρους τιμολόγησης. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να διευκολύνει συνεργασίες δήμων και καταναλωτών που δεν διαθέτουν δική τους τεχνική και διαχειριστική υποδομή.

Τα όρια ισχύος για νοικοκυριά και πολυκατοικίες

Ειδική πρόβλεψη αφορά την απαλλαγή από τις υποχρεώσεις προμηθευτή όταν η ανανεώσιμη ενέργεια μοιράζεται μεταξύ νοικοκυριών με εγκατεστημένη ισχύ έως 10,8 kW για μεμονωμένα νοικοκυριά και έως 50 kW για πολυκατοικίες. Με υπουργική απόφαση τα όρια αυτά μπορούν να τροποποιηθούν, σύμφωνα με την εξουσιοδότηση που παρέχει ο νόμος.

Συγκεκριμένα, προβλέπεται δυνατότητα αύξησης του ορίου για μεμονωμένα νοικοκυριά έως 30 kW και για πολυκατοικίες έως 100 kW. Για ειδικές περιπτώσεις πολυκατοικιών προβλέπεται δυνατότητα μείωσης του ορίου έως 40 kW. Τα μεγέθη αυτά αφορούν τη συγκεκριμένη ρύθμιση των υποχρεώσεων των συμμετεχόντων και δεν αποτελούν γενική εγγύηση σύνδεσης φωτοβολταϊκής εγκατάστασης αντίστοιχης ισχύος σε οποιοδήποτε σημείο του δικτύου.

Πότε θα εφαρμοστεί το νέο καθεστώς

Ο νόμος θεσπίζει το δικαίωμα κοινής χρήσης ενέργειας και παρέχει στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξουσιοδότηση να εκδώσει απόφαση, μετά από γνώμη της ΡΑΑΕΥ, με την οποία θα καθοριστούν οι ειδικότερες διαδικασίες. Μεταξύ άλλων, η απόφαση θα ρυθμίσει τους όρους συμμετοχής, τη λειτουργία των διοργανωτών, την κατανομή της ενέργειας και τις απαιτήσεις που θα πρέπει να τηρούν οι ενδιαφερόμενοι.

Σημαντικό ρόλο θα έχουν οι διαχειριστές των δικτύων, οι οποίοι υποχρεούνται να παρακολουθούν, να συλλέγουν, να επικυρώνουν και να κοινοποιούν τα δεδομένα μέτρησης της κοινόχρηστης ενέργειας τουλάχιστον κάθε μήνα. Προβλέπεται ακόμη η λειτουργία σημείων επαφής για την καταχώριση των σχετικών συμφωνιών και την ενημέρωση των συμμετεχόντων.

Λογαριασμοί ρεύματος: σταθερές συμβάσεις τουλάχιστον ενός έτους

Με το άρθρο 7 ενισχύεται το πλαίσιο των συμβάσεων προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας ορισμένου χρόνου με σταθερή τιμή. Προβλέπεται ότι όλοι οι τελικοί πελάτες μπορούν να ζητούν σύμβαση σταθερής τιμής διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους από τουλάχιστον έναν προμηθευτή και από κάθε προμηθευτή που έχει περισσότερους από 200.000 τελικούς πελάτες.

Οι προμηθευτές δεν μπορούν να τροποποιούν μονομερώς τους όρους και τις προϋποθέσεις των συγκεκριμένων συμβάσεων ούτε να τις καταγγέλλουν πριν από τη λήξη τους. Η Επιστημονική Υπηρεσία αναδεικνύει ότι η ρύθμιση εντάσσεται στην προσπάθεια προστασίας των καταναλωτών από τις ακραίες διακυμάνσεις των τιμών και στη διευκόλυνση της σύναψης μακροπρόθεσμων συμβάσεων.

Παράλληλα, πριν από τη σύναψη ή παράταση σύμβασης, οι προμηθευτές οφείλουν να παρέχουν σαφή και συνοπτική ενημέρωση για τη συνολική τιμή, τις επιμέρους χρεώσεις, τον τρόπο τιμολόγησης, τις εκπτώσεις και τις πρόσθετες υπηρεσίες. Η σύγκριση σταθερών και δυναμικών τιμολογίων παραμένει σημαντική, καθώς διαφορετικές συμβάσεις ενδέχεται να έχουν διαφορετικό συνολικό κόστος.

Νέα δικαιώματα των καταναλωτών απέναντι στους προμηθευτές

Με το άρθρο 6 ενισχύεται η ελευθερία επιλογής προμηθευτή, ενώ προβλέπεται δυνατότητα περισσότερων συμβάσεων προμήθειας υπό τους όρους της νομοθεσίας. Η νέα ρύθμιση προστατεύει επίσης τον καταναλωτή κατά τη διάρκεια εκκρεμών καταγγελιών και διαδικασιών εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών, ώστε να μην υφίσταται δυσμενή μεταχείριση εξαιτίας της άσκησης των σχετικών δικαιωμάτων του.

Η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής επισημαίνει ότι το νομοσχέδιο προβλέπει απαγόρευση καταγγελίας σύμβασης ή αποσύνδεσης πελάτη λόγω εκκρεμούς καταγγελίας ή εξωδικαστικής διαφοράς. Η προστασία αυτή δεν σημαίνει γενική απαλλαγή από την υποχρέωση εξόφλησης ληξιπρόθεσμων οφειλών. Αφορά την απαγόρευση δυσμενών ενεργειών για τους συγκεκριμένους λόγους που προβλέπει ο νόμος.

Δυναμικά τιμολόγια και έξυπνοι μετρητές

Το άρθρο 7 ρυθμίζει επίσης τις συμβάσεις δυναμικής τιμολόγησης, οι οποίες συνδέουν την τιμή προμήθειας με τις μεταβολές των τιμών στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Η δυνατότητα αυτή αφορά καταναλωτές που διαθέτουν κατάλληλο έξυπνο μετρητή ή για τους οποίους η εγκατάστασή του είναι τεχνικά δυνατή, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας.

Οι προμηθευτές οφείλουν να ενημερώνουν για τις ευκαιρίες, το κόστος και τους κινδύνους των δυναμικών τιμολογίων. Επίσης, απαιτείται συναίνεση του πελάτη πριν από τη μετατροπή της σύμβασής του σε σύμβαση δυναμικής τιμολόγησης. Η ΡΑΑΕΥ παρακολουθεί τις εξελίξεις και τις πιθανές καταχρηστικές πρακτικές, ενώ προβλέπεται περαιτέρω εξειδίκευση του πλαισίου εφαρμογής.

Φωτοβολταϊκά νοικοκυριών και μηδενικές τιμές

Με το άρθρο 29 τροποποιείται το καθεστώς αποζημίωσης φωτοβολταϊκών έργων αυτοκατανάλωσης οικιακών καταναλωτών, τόσο στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα όσο και στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά. Η ρύθμιση συνδέεται με τον τρόπο υπολογισμού της αποζημίωσης της ενέργειας από τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις και τις συνθήκες διαμόρφωσης των τιμών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Επιστημονική Υπηρεσία αναφέρει ότι «καθορίζεται εκ νέου ο τρόπος αποζημίωσης των φωτοβολταϊκών συστημάτων» για τα συγκεκριμένα έργα αυτοκατανάλωσης. Η αλλαγή πρέπει να αξιολογείται χωριστά από το δικαίωμα κοινής χρήσης ενέργειας και με βάση το εφαρμοζόμενο καθεστώς αποζημίωσης κάθε σταθμού. Η νέα ρύθμιση δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως οριζόντια μεταβολή όλων των ήδη υφιστάμενων οικιακών συμβάσεων φωτοβολταϊκών.

Αποθήκευση ενέργειας, ηλεκτρικός χώρος και συνδέσεις

Σημαντικό τμήμα του νομοσχεδίου αφορά τη διαχείριση της περιορισμένης δυναμικότητας των ηλεκτρικών δικτύων. Με τα άρθρα 13 έως 18 θεσπίζεται πλαίσιο συμβάσεων σύνδεσης ευέλικτης ισχύος, με δυνατότητα επιβολής περιορισμών στην έγχυση ή απορρόφηση ηλεκτρικής ενέργειας και ειδικούς κανόνες αποζημίωσης και συμμόρφωσης.

Παράλληλα, στα άρθρα 29 έως 42 περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για σταθμούς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συστήματα αποθήκευσης, ιδιωτικά δίκτυα και έργα σύνδεσης. Στόχος είναι η αποτελεσματικότερη διαχείριση του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου και η διευκόλυνση της ανάπτυξης νέων υποδομών. Οι αλλαγές αποκτούν σημασία και για τους δήμους που ενδιαφέρονται να υλοποιήσουν έργα ΑΠΕ, καθώς η πρόσβαση στο δίκτυο αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αξιοποίησή τους.

Κέντρα Δεδομένων και νέες ενεργειακές υποδομές

Το νομοσχέδιο εισάγει ειδικό πλαίσιο για τη σύνδεση Κέντρων Δεδομένων στο ηλεκτρικό σύστημα, με τα άρθρα 19 έως 28. Ρυθμίζονται η χορήγηση οριστικών προσφορών σύνδεσης, οι εγγυητικές επιστολές, τα έργα σύνδεσης και η κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των εγκαταστάσεων, μεταξύ άλλων με αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Η πρόβλεψη συνδέεται με την αναμενόμενη ανάπτυξη ενεργοβόρων ψηφιακών υποδομών και την ανάγκη προγραμματισμού επαρκούς ηλεκτρικής ισχύος. Η ένταξη των Κέντρων Δεδομένων στον ενεργειακό σχεδιασμό επηρεάζει τόσο την ανάπτυξη νέων επενδύσεων όσο και τις απαιτήσεις ενίσχυσης των ηλεκτρικών δικτύων, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η διαθέσιμη ισχύς είναι περιορισμένη.

Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών: χρηματοδότηση νέων ενεργειακών έργων

Με τα άρθρα 66 έως 76 συστήνεται το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών, το οποίο προβλέπεται να χρηματοδοτεί δράσεις που μειώνουν την εξάρτηση των νησιών από παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με ανθρακούχες εκπομπές. Το πλαίσιο περιλαμβάνει δυνατότητα συγχρηματοδότησης έως 60% της συνολικής επενδυτικής δαπάνης επιλέξιμων έργων, σύμφωνα με τους όρους του προγράμματος.

Στις προβλεπόμενες δράσεις περιλαμβάνονται έργα ΑΠΕ, υβριδικά συστήματα, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, υποδομές ηλεκτροδότησης πλοίων από την ξηρά, φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων και άλλα έργα ενεργειακής μετάβασης. Οι πόροι προέρχονται από τη δημοπράτηση έως 25 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σύμφωνα με το προβλεπόμενο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πλαίσιο.