ΣΑΔΑΣ-ΥΠΕΝ: ντιμπέιτ για τις αρμοδιότητες συμβουλίων αρχιτεκτονικής και ΥΠΠΟ

Ζήτημα σύγχυσης αρμοδιοτήτων μεταξύ του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του υπουργείου Πολιτισμού για τους χαρακτηρισμούς διατηρητέων κτιρίων, αλλά και για τις εγκρίσεις μελετών και έργων, ανέδειξε με δημόσια παρέμβασή του ο πρόεδρος του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ Δημήτρης Ξυνομηλάκης. Στις αιτιάσεις απάντησε αναλυτικά ο γενικός γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού του ΥΠΕΝ Ευθύμιος Μπακογιάννης, ο οποίος υποστήριξε ότι τα τελευταία χρόνια έχει αποκατασταθεί θεσμική συνεργασία των δύο υπουργείων και έχουν δοθεί σαφείς οδηγίες προς τις υπηρεσίες.

Με ξεχωριστές ομιλίες τους στην ημερίδα, που διοργάνωσε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτιρίων και Μνημείων, στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΤΕΕ ο πρόεδρος του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ Δημήτρης Ξυνομηλάκης και  ο γενικός γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού του ΥΠΕΝ Ευθύμιος Μπακογιάννης, συμφώνησαν  στην ανάγκη ενός αποτελεσματικότερου συστήματος που θα προστατεύει την αρχιτεκτονική κληρονομιά χωρίς να εγκλωβίζει ιδιοκτήτες και επενδύσεις σε ατέρμονες διαδικασίες.

Η συζήτηση ανέδειξε χρόνιες δυσλειτουργίες που αντιμετωπίζουν ιδιοκτήτες και μελετητές, αλλά και την ανάγκη για κοινό πλαίσιο αποφάσεων ώστε να σταματήσουν οι αλληλοεπικαλύψεις και οι καθυστερήσεις.

♦ Ο γενικός γραμματέας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας άνοιξε τη συζήτηση για την νέα δόμηση, που θα φέρει η ενεργοποίηση του θεσμού της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ) και κάλεσε Δήμους, τεχνικούς φορείς και πολίτες στη διαβούλευση που αρχίζει, να σηκώσουν βάρος αποφάσεων, για τη θεσμοθέτηση των νέων ΖΥΣ. 

Αυθαίρετα 5 & Διατηρητέα: «δεν θα μεταφέρεις συντελεστή δόμησης από την Αθήνα στην … Ελευσίνα»

♦ Τον ερχόμενο Σεπτέμβριο αναμένεται να ανοίξει, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας Ευθύμιο Μπακογιάννη, το πολυσυζητημένο πρόγραμμα «Διατηρώ», το οποίο είχε ανακοινωθεί για πρώτη φορά στα τέλη του 2020 χωρίς μέχρι σήμερα να έχει ενεργοποιηθεί.

Διατηρώ: με χρηματοδότηση έως 50% και υποχρεωτική ιδιωτική συμμετοχή

Η παρέμβαση του ΣΑΔΑΣ για γραφειοκρατία και πολλαπλά κέντρα αποφάσεων

Ο πρόεδρος του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ περιέγραψε με μελανά χρώματα την κατάσταση, που βιώνουν σήμερα οι ιδιοκτήτες διατηρητέων ακινήτων, σημειώνοντας ότι «ο ιδιοκτήτης ενός διατηρητέου κτηρίου στην Ελλάδα σήμερα συχνά αισθάνεται περισσότερο δεσμώτης παρά θεματοφύλακας».

Όπως ανέφερε, το υψηλό κόστος συντήρησης και αποκατάστασης συνδυάζεται με χρονοβόρες εγκρίσεις και αλληλοεπικαλυπτόμενες διαδικασίες. «Η γραφειοκρατία, οι δαιδαλώδεις διαδικασίες έγκρισης μελετών από πολλαπλές υπηρεσίες λειτουργούν συχνά αποτρεπτικά, αφήνοντας τον χρόνο να λειτουργεί ως ο μεγαλύτερος εχθρός των κτηρίων».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη σχέση των δύο συναρμόδιων υπουργείων, ζητώντας καθαρούς κανόνες και συντονισμό. «Χρειάζεται να αποκατασταθεί μια ισορροπημένη, συντονισμένη αντιμετώπιση τέτοιων θεμάτων μεταξύ των δύο συναρμόδιων Υπουργείων, Περιβάλλοντος και Πολιτισμού».

Σε πιο αιχμηρό τόνο πρόσθεσε ότι πρέπει να σταματήσει η εσωτερική αντιπαράθεση αρμοδιοτήτων. «Να πάψει να κυκλοφορεί και να υποστηρίζεται μεταξύ των υπηρεσιών για το ποιος είναι κατάλληλος και ανώτερος σε θέματα κρίσης ή άποψης πάνω σε αυτά τα θέματα».

Ο ίδιος επισήμανε ότι σήμερα τόσο οι ιδιοκτήτες όσο και οι μηχανικοί εξαντλούνται ανάμεσα σε διαφορετικά γνωμοδοτικά όργανα. «Δεν μπορεί οι μελετητές και οι ιδιοκτήτες να αναλώνονται μεταξύ των διαφόρων γνωμοδοτικών και κριτικών οργάνων των δύο Υπουργείων».

Η κριτική για τους χαρακτηρισμούς μνημείων

Ο κ. Ξυνομηλάκης έθεσε και θέμα σχετικά με το εύρος των χαρακτηρισμών από πλευράς Πολιτισμού, αναφέροντας ότι δημιουργείται πρόσθετη αβεβαιότητα στην αγορά ακινήτων και στις επενδύσεις αποκατάστασης.

-«Πρόβλημα δημιουργεί ο χαρακτηρισμός ως μνημείων των κατασκευών της εκάστοτε τελευταίας εκατονταετίας. Κάθε μέρα που περνάει ξεπηδάνε μνημεία στην Ελλάδα μας», είπε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα υποστήριξε ότι η λύση δεν είναι ούτε η εγκατάλειψη ούτε η μονοδιάστατη τουριστική αξιοποίηση. «Το μέλλον των μνημείων μας δεν μπορεί να είναι η μετατροπή τους σε μουσειακά εκθέματα δίχως ζωή. Όμως δεν μπορεί να είναι και μόνο ξενοδοχειακά καταλύματα».

Νέα εγκύκλιος  ΥΠΕΝ προς τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής

Ο γενικός γραμματέας του ΥΠΕΝ ανακοίνωσε ακόμη ότι πρόσφατα εκδόθηκε εγκύκλιος προς τις αρμόδιες υπηρεσίες και τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής για τον τρόπο εξέτασης υποθέσεων χαρακτηρισμού.

«Πρόσφατα, νομίζω από δέκα μέρες, έβγαλα και μια σχετική εγκύκλιο προς τις αρμόδιες υπηρεσίες και τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής, εξηγώντας τους το ζήτημα και τη διαδικασία την οποία πρέπει να ακολουθούν κατά τη φάση της εξέτασης των θεμάτων του χαρακτηρισμού των διατηρητέων».

Όπως εξήγησε, όταν εξετάζεται υπόθεση κατεδάφισης κτιρίου με αξιόλογα μορφολογικά στοιχεία, απαιτείται τεκμηρίωση και αξιολόγηση πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση.

Πώς ενεργοποιείται το Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής

Ο κ. Μπακογιάννης έδωσε και αναλυτική περιγραφή της διαδικασίας, τονίζοντας ότι υπάρχει δικλίδα ασφαλείας ακόμη και αν ένα μέλος διαφωνήσει.

«Αν ακόμα και ένα μέλος του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής διαφωνήσει, είναι υποχρεωμένο το Συμβούλιο να παραπέμψει το θέμα στο Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής».

Στη συνέχεια, εφόσον κριθεί ότι συντρέχουν λόγοι προστασίας, ακολουθείται πλήρης διαδικασία χαρακτηρισμού. «Αν καταρχήν κριθεί ότι πρέπει να γίνει αιτιολογική έκθεση για χαρακτηρισμό, γίνεται η σχετική διαδικασία που ορίζει ο νόμος, κοινοποιείται η αιτιολογική έκθεση και εξετάζεται το θέμα από το Κεντρικό Συμβούλιο και στο τέλος ο Υπουργός αποφασίζει αν θα κάνει δεκτή τη γνωμοδότηση».

Η απάντηση Μπακογιάννη για τους διπλοχαρακτηρισμούς

Απαντώντας ευθέως στις αιτιάσεις περί αλληλοεπικάλυψης αρμοδιοτήτων, ο γενικός γραμματέας του ΥΠΕΝ υποστήριξε ότι το πρόβλημα των διπλών χαρακτηρισμών έχει ουσιαστικά αντιμετωπιστεί.

«Στα επτά χρόνια που είμαι γενικός γραμματέας δεν υπήρξε ούτε μία φορά που να υπήρξε διπλοχαρακτηρισμός από το υπουργείο Πολιτισμού και το υπουργείο Περιβάλλοντος», δήλωσε.

Μάλιστα αποκάλυψε ότι υπάρχει θεσμική συνεννόηση μεταξύ των δύο πλευρών. «Σε κοινή συζήτηση που είχαμε με τον Υπουργό Πολιτισμού και με τον Γενικό Γραμματέα, από το 2024 και μετά έχουμε από κοινού συναποφασίσει ότι όταν ένα από τα δύο Υπουργεία αποφασίζει ότι θα πάρει την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, το άλλο Υπουργείο θα σεβαστεί την απόφαση και δεν θα προχωρήσει στο διπλοχαρακτηρισμό».

Με τη δήλωση αυτή ο κ. Μπακογιάννης επιχείρησε να δείξει ότι πλέον λειτουργεί μηχανισμός συνεννόησης ώστε να αποφεύγονται παράλληλες διαδικασίες για το ίδιο ακίνητο.

Συμμετοχή ιδιοκτητών και κοινωνικών φορέων

Ο γενικός γραμματέας σημείωσε ακόμη ότι η διαδικασία δεν είναι κλειστή, αλλά συμμετέχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι. «Κατά τη φάση του χαρακτηρισμού καλούνται οι ενδιαφερόμενοι και ενδεχομένως κάποιος φορέας ο οποίος μπορεί να έχει κάνει το αίτημα χαρακτηρισμού, αλλά και ο ιδιοκτήτης που μπορεί να εκφράσει τις απόψεις του, να τις λάβει το Συμβούλιο».

Υπογράμμισε δε ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά. «Το Συμβούλιο είναι εννεαμελές, άρα υπάρχει διαδικασία του συνολικού οργάνου».

Χαρακτηρισμός, μη χαρακτηρισμός και αποχαρακτηρισμός

Ο κ. Μπακογιάννης αναγνώρισε ότι υπάρχουν σύνθετες περιπτώσεις όπου σταθμίζονται πολλά δεδομένα. Όπως είπε, το Συμβούλιο εξετάζει όχι μόνο την αρχιτεκτονική αξία, αλλά και «τα τυπολογικά στοιχεία, την τυπολογία, την οικονομική κατάσταση του ιδιοκτήτη, καθώς και το πού βρίσκεται αυτό το κτίριο σε σχέση με το ευρύτερο πολεοδομικό περιβάλλον».

Πρόσθεσε ότι έχουν υπάρξει περιπτώσεις όπου αποφασίστηκε μη χαρακτηρισμός και στη συνέχεια παρενέβη η Δικαιοσύνη. «Υπάρχουν περιπτώσεις που το Συμβούλιο έχει κρίνει τον μη χαρακτηρισμό και στη συνέχεια το Δικαστήριο έχει ζητήσει από τη διοίκηση να επανεξετάσει την κρίση».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο θέμα του αποχαρακτηρισμού. «Το μεγάλο πρόβλημα επίσης έχει να κάνει με το σύστημα του αποχαρακτηρισμού γιατί στην περίοδο των χρόνων των χαρακτηρισμών έχουν υπάρξει και περιπτώσεις πλάνης».

Όπως είπε, ένας χαρακτηρισμός δεν σημαίνει ότι ισχύει αιώνια, ιδίως όταν έχουν προκύψει ανεπανόρθωτες βλάβες. «Το ότι μια στιγμή χαρακτηρίζεται κάποιο κτίριο διατηρητέο δεν σημαίνει ότι αυτό για πάντα έχει αυτή την ταυτότητα. Πρέπει να επανεκτιμάται ανάλογα με την αίτηση που καταθέτει ο ιδιοκτήτης εάν η βλάβη που έχει προκύψει είναι ανεπιστρεπτίως προς το φέροντα οργανισμό και τα χαρακτηριστικά του κτιρίου και επομένως πρέπει να εξεταστεί ο αποχαρακτηρισμός».

Κοινή διαπίστωση για ανάγκη νέου πλαισίου

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, τόσο ο ΣΑΔΑΣ όσο και το ΥΠΕΝ κατέληξαν στην ανάγκη ενός αποτελεσματικότερου συστήματος που θα προστατεύει την αρχιτεκτονική κληρονομιά χωρίς να εγκλωβίζει ιδιοκτήτες και επενδύσεις σε ατέρμονες διαδικασίες. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να φανεί αν οι νέες εγκύκλιοι, η καλύτερη συνεργασία των υπουργείων και τα χρηματοδοτικά εργαλεία θα μετατραπούν σε απτά αποτελέσματα για τα διατηρητέα κτίρια της χώρας.