ΣτΕ: οι δύο λέξεις, που άφησαν άναυδο το δικαστήριο στη νέα δίκη του ΝΟΚ

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Στις αρχές του καλοκαιριού αναμένεται να εκδοθεί η απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, που εκδίκασε την Παρασκευή 6 Μαρτίου 2026 την προσφυγή πέντε Δήμων, με αίτημα την ακύρωση του ΠΔ. 94/2025 του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την εφαρμογή του μηχανισμού του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου σε οικοδομικές άδειες του ΝΟΚ. Για πολύ καιρό όμως φαίνεται ότι ο νομικός και τεχνικός κόσμος που ασχολείται με την υπόθεση θα θυμάται δύο λέξεις μιας φράσης, που ακούστηκαν στη νέα δίκη του ΝΟΚ και άφησαν άναυδο το δικαστήριο.

-«Ας πρόσεχαν» είναι η χαρακτηριστική φράση, που ειπώθηκε από την πλευρά των νομικών παραστατών των Δήμων, για τους πολίτες που έβγαλαν νόμιμα οικοδομικές άδειες και έχτισαν με μπόνους του ΝΟΚ, τα οποία εν συνεχεία ακυρώθηκαν από το ΣτΕ, ως απάντηση στο κυρίαρχο θέμα, που αναδείχθηκε στη δίκη και αφορά στην ασφάλεια δικαίου των δικαστικών αποφάσεων και στην προστασία των νομοταγών πολιτών αλλά και του οικιστικού περιβάλλοντος.

Zωηρό κλίμα εντυπώσεων και αντιπαράθεσης μπροστά σε δικαστές που κοιτάζονταν απορημένοι

-«Το «ας πρόσεχαν» δεν ήταν φράση της «κακιάς στιγμής» αλλά αποδείχθηκε η «χαρακτηριστική προσέγγιση» στον πυρήνα της εκδικαζόμενης υπόθεσης από την πλευρά των προσφευγόντων Δήμων», σημειώνουν αξιόπιστοι παρατηρητές, αναφέροντας ότι η πλευρά που την εκτόξευσε στο δικαστήριο, αφήνοντας άναυδους τους δικαστές της έδρας, όταν  όλοι τους είδαν να κοιτάζονται απορημένοι μεταξύ τους, επέμεινε στην υπεράσπιση της μέχρι τέλους, παρά τον καταιγισμό αντιδράσεων που προκάλεσε από παριστάμενους δικηγόρους.

Με επιχειρήματα του τύπου «ας έπαιρναν καλούς νομικούς και καλούς μηχανικούς να τους συμβουλέψουν να μην χτίσουν με τα μπόνους του ΝΟΚ ….», η ίδια πλευρά, λένε οι ίδιες πηγές, συνέχισε στην ίδια γραμμή της συγκεκριμένης διατύπωσης.

Ακόμη και όταν οι αντίδικοι νομικοί παραστάτες πήραν ο ένας μετά τον άλλον τον λόγο και μίλησαν για «πρόκληση» και «αναισθησία» προς «νομοταγείς πολίτες, που θα βρεθούν ξαφνικά αυθαιρετούχοι», επισήμαναν ότι «η ίδια η απόφαση του ΣτΕ που ακύρωσε μπόνους του ΝΟΚ, προέβλεψε την προστασία των νομοταγών πολιτών για οικοδομικές άδειες που ακυρώνονται, ώστε το ΥΠΕΝ να προχωρήσει στη δημιουργία του μηχανισμού του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου», υπογράμμισαν ότι «η  υπόθεση, που συζητείται στην Ολομέλεια του Δικαστηρίου, δεν αφορά μόνο τη νομιμότητα συγκεκριμένων ρυθμίσεων, αλλά και τη συνολική ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια δικαίου στην αγορά ακινήτων».

Και τόνισαν ότι «ενδεχόμενη ακύρωση του μηχανισμού του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, σημαίνει ότι κτίρια που ανεγέρθηκαν νόμιμα απαξιώνονται ως περιουσιακά στοιχεία, μετατρέπονται σε αυθαίρετα και μένουν κουφάρια».

Η εισήγηση του ΣτΕ αντέκρουσε τα περί «ανεπίτρεπτης παρέμβασης σε εκκρεμείς δίκες»

Το ζωηρό κλίμα εντυπώσεων και αντιπαράθεσης που προκάλεσε το «ας πρόσεχαν» μπορεί να είναι το πιο χαρακτηριστικό. Ως όμως πιο ουσιαστικό σημείο της δίκης στο ΣτΕ για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο και την τελική έκβαση της υπόθεσης στη δικαστική απόφαση  αναφέρουν έμπειροι νομικοί παρατηρητές ότι είναι αυτό, που αναδείχθηκε από την εισήγηση του Συμβουλίου της Επικρατείας, για το θέμα που έθεσαν οι προσφεύγοντες Δήμοι, περί «ανεπίτρεπτης παρέμβασης σε εκκρεμείς δίκες».

Συγκεκριμένα οι προσφεύγοντες υποστήριξαν στη βάση της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών και της υποχρέωσης της Διοίκησης να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις, ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να «αναβιώσει» οικοδομικές άδειες που είχαν ήδη ακυρωθεί δικαστικά ή τελούν υπό ακύρωση, παρεμβαίνοντας ανεπίτρεπτα σε εκκρεμείς δίκες. Και ότι το πεδίο εφαρμογής των ρυθμίσεων διευρύνθηκε κατά παράβαση όσων κρίθηκαν με τις πρόσφατες αποφάσεις της Ολομέλειας (146-149/2025), οι οποίες είχαν θέσει αυστηρά όρια στα κίνητρα δόμησης.

 Η προσέγγιση, που αναπτύχθηκε από τους εισηγητές του ΣτΕ είναι ότι καμία παρέμβαση δεν γίνεται σε εκκρεμείς δίκες, οι άδειες που ακυρώνονται αντικαθίστανται από άλλες άδειες, οι οποίες εκδίδονται με το μηχανισμό του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου και τον καθορισμό διαδικασίας έγκρισης Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ) για την αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του ΝΟΚ, και ότι εκκρεμείς δίκες για άλλους λόγους δεν θίγονται και δεν επηρεάζονται.

Ισχυρή παρουσία στη δίκη είχε ο δήμαρχος του Δήμου Αλίμου

Στη νέα δίκη στην Ολομέλεια του ΣτΕ στις 6 Μαρτίου 2026  βρέθηκαν αντιμέτωποι για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο πέντε Δήμοι, Αλίμου, Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Αμαρουσίου, Κηφισιάς, Φιλοθέης-Ψυχικού, με το  κεντρικό κράτος, εκπροσωπούμενο από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας , με επίκεντρο το προεδρικό διάταγμα για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο και τις συνέπειες των ακυρώσεων οικοδομικών αδειών.

Από την  πλευρά των Δήμων ισχυρή παρουσία στη δίκη είχε ο δήμαρχος του Δήμου Αλίμου Ανδρέας Κονδύλης, ο οποίος υποστήριξε ότι το νέο νομοθετικό πλαίσιο είναι αντίθετο σε πλειάδα συνταγματικών διατάξεων και παραβιάζει το δικαίωμα στην ιδιοκτησία, που προβλέπει η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, ενώ την ίδια στιγμή παραβιάζει την ευρωπαϊκή οδηγία 2001/42/ΕΚ λόγω μη διενέργειας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για την αξιολόγηση και διαχείριση των επιπτώσεων στο περιβάλλον πριν από την έκδοσή του.

Παράλληλα,  η πλευρά των Δήμων μέσω των νομικών εκπροσώπων της, υποστήριξε  ότι «το προσβαλλόμενο ΠΔ είναι αντίθετο στα άρθρα 2, 4, 24, 25 και 106 του Συντάγματος, γιατί οι ρυθμίσεις του «δεν επιδιώκουν πράγματι δημόσιο σκοπό, αλλά προεχόντως τη θεραπεία ιδιωτικών συμφερόντων εις βάρος του οικιστικού περιβάλλοντος και του δικαιώματος δικαστικής προστασίας επί βλάβη και του συνταγματικού δικαιώματος της ιδιοκτησίας και του δικαιώματος δικαστικής προστασίας, των νομιμοφρόνων πολιτών που έχουν προσφύγει στο ΣτΕ».

Απαράδεκτοι οι λόγοι ακυρώσεως υποστήριξε το υπουργείο Πεεριβάλλοντος και Ενέργειας

Από την πλευρά του, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας αντέκρουσε τους ισχυρισμούς των προσφευγόντων, υποστηρίζοντας ότι οι λόγοι ακυρώσεως που προβάλλουν, είναι απαράδεκτοι και άνευ εννόμου συμφέροντος, ενώ είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός τους ότι προσβάλλεται ο συνταγματικά προστατευόμενος πυρήνας του δικαιώματος της ιδιοκτησίας, αλλά ούτε θίγεται η συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.

Ακόμη, το υπουργείο επισήμανε ότι το προσβαλλόμενο ΠΔ δεν είναι αντίθετο στο άρθρο 24 του Συντάγματος, καθώς «δεν θεσπίζει νέους όρους δόμησης, δεν μεταβάλλει συντελεστές, δεν καθορίζει χρήσεις γης, ούτε εγκρίνεται κάποιο σχέδιο πόλεως, αντίθετα κινείται αποκλειστικά στο πλαίσιο της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 69 του νόμου 5197/2025 και εξειδικεύει τον μηχανισμό του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, δηλαδή ένα χρηματοδοτικό και αντισταθμιστικό μηχανισμό περιβαλλοντικής αναβάθμισης, βελτίωσης των όρων διαβίωσης των κατοίκων, ενίσχυσης της αστικής βιωσιμότητας και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ισορροπίας, ο οποίος εδράζεται στο Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων».

Εκτίμηση για την τελική έκβαση της δίκης 

Νομικοί παράγοντες εκτιμούν ότι «με την έκδοσή της δικαστικής απόφασης κλείνει  η περιπέτεια του ΝΟΚ και ο κύκλος της αβεβαιότητας και έντονης αμφισβήτησης των κανόνων δόμησης που επικρατεί εδώ και τέσσερα χρόνια» και ότι «όλα δείχνουν ότι η απόφαση του δικαστηρίου θα είναι στην κατεύθυνση της ασφάλειας δικαίου και της επιστροφής στην κανονικότητα». 

Απόφαση στις αρχές καλοκαιριού ή το αργότερο τον ερχόμενο Σεπτέμβριο

Το Δικαστήριο όρισε προθεσμία προς το ΥΠΕΝ έως τις 13 Μαρτίου 2026 να αποστείλει αναλυτικά στοιχεία για τον ακριβή αριθμό και τα στόχευα των οικοδομικών αδειών που εμπίπτουν στην εκδικαζόμενη υπόθεση.

Παράλληλα ορίστηκε προθεσμία έως τις 2 Απριλίου 2024 προς τις εμπλεκόμενες πλευρές στη δίκη να καταθέσουν προς το Δικαστήριο έγγραφα υπομνήματα. Ακολουθεί η διάσκεψη των δικαστών της Ολομέλειας του ΣτΕ  και η έκδοση της απόφασης.

Με αυτά τα δεδομένα εκτιμάται ότι η τελική απόφαση για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο του ΝΟΚ θα εκδοθεί  στις αρχές καλοκαιριού, τον Ιούνιο ή το αργότερο τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.

Η ταυτότητα της δίκης 

Η δίκη της 6^ης Μαρτίου 2026  στην Ολομέλεια του ΣτΕ έγινε με πρόεδρο τον Μιχάλη Πικραμένο και εισηγητές του συμβούλους Επικρατείας Δημήτρη Βασιλειάδη και Κωνσταντίνο Καραλέκα.

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εκπροσώπησε στη δίκη δικηγόρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Η πλευρά των Δήμων εκπροσωπήθηκε στη δίκη από εξαμελή ομάδα δικηγόρων, με επικεφαλής τον Βασίλη Παπαδημητρίου.

Στην δίκη άσκησαν πρόσθετη παρέμβαση υπέρ της συνταγματικότητας του ΠΔ για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο το ΤΕΕ, εκπροσωπούμενο από τους δικηγόρους Σπύρο Βλαχόπουλο και Κωνσταντίνο Καρατσώλη. Και έξι κατασκευαστικές εταιρίες με νομικό παραστάτη τον Ανδρέα Παπαπετρόπουλο.