Νέο χωροταξικό τουρισμού: δεν ευθυγραμμίζεται με τη νομολογία του ΣτΕ

H Μελέτης Δέουσας Εκτίμησης Επιπτώσεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό  εκπονήθηκε από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας καθυστερημένα, για να καλύψει εκ των υστέρωντις απαιτήσεις που επιβάλλει η ευρωπαϊκή οδηγία 92/43/ΕΟΚ, ωστόσο παραβιάζεται η αρχή της προφύλαξης καθώς η Μελέτη δεν αποκλείει την  πρόκληση σημαντικών επιπτώσεων στις περιοχές Natura 2000 από τη χωροθέτηση μεγάλων επενδύσεων μέσω μεγάλης κλίμακας τουριστικών υποδοχέων εντός ή πλησίον προστατευόμενων περιοχών. Και παράλληλα δεν ευθυγραμμίζεται με τις απαιτήσεις του νόμου και της νομολογίας του ΣτΕ.

Αυτά επισημαίνονται από το Σύλλογο Ελλήνων Πολεοδόμων Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) σε ανακοίνωση του, στην οποία παρουσιάζονται οι απόψεις  του ΣΕΠΟΧ επί της Μελέτης Δέουσας Εκτίμησης Επιπτώσεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ) και υπογραμμίζεται ότι:  «η επιλογή της «οργανωμένης δόμησης» δεν μπορεί να αποτελεί πρόσχημα για την υποβάθμιση του τελευταίου αποθέματος βιοποικιλότητας της χώρας, ειδικά όταν οι ίδιες οι μελέτες αδυνατούν να εγγυηθούν την προστασία του».

«Η δημοσιοποίηση της Μελέτης Δέουσας Εκτίμησης Επιπτώσεων του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επαναφέρει το ιδιαίτερα προβληματικό σχέδιο του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ), επιβεβαιώνοντας τις ιδιαίτερα σοβαρές ανησυχίες επιστημονικών φορέων και περιβαλλοντικών οργανώσεων και τις αντιρρήσεις τους ως προς τον σχεδιασμό της μελλοντικής πορείας της τουριστικής ανάπτυξης στη Χώρα», επισημαίνεται στην ανακοίνωση του ΣΕΠΟΧ και σημειώνονται αναλυτικά τα ακόλουθα:

♦ Καταρχάς, επισημαίνεται ότι το σχέδιο ΚΥΑ που συνοδεύει τη μελέτη είναι το ίδιο με αυτό που παρουσιάστηκε το καλοκαίρι του 2024. Η διαπίστωση αυτή δημιουργεί σοβαρές απορίες ως προς την ολοκληρωτική μη ενσωμάτωση των σχολίων της δημόσιας διαβούλευσης κατά το χρονικό διάστημα του 1,5 χρόνου που έχει μεσολαβήσει.

♦ Ο ΣΕΠΟΧ είχε ασκήσει έντονη κριτική για θέματα τόσο ουσίας όσο και διαδικασίας, καυτηριάζοντας την προβλεπόμενη χωρίς όρια μεγέθυνση του τουρισμού και τη διάχυσή του στον χώρο χωρίς ουσιαστικές προϋποθέσεις. Είχε παρέμβει στο πλαίσιο της διαβούλευσης του ΕΧΠ-Τ τον Σεπτέμβριο 2024 (δείτε ΕΔΩ), ενώ προσυπέγραψε τον αναλυτικό σχολιασμό που από κοινού υπέβαλαν 11 περιβαλλοντικές οργανώσεις και φορείς (δείτε ΕΔΩ). Είχε υποστηρίξει ότι η πολιτική ενίσχυσης των τάσεων της αγοράς εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη βιωσιμότητα του ίδιου του κλάδου αλλά και της χώρας ως τουριστικού προορισμού. Μεταξύ άλλων, επεσήμανε με έμφαση ότι μέσω του ΕΧΠ-Τ, ο τουρισμός τείνει να καταστεί κυρίαρχη δραστηριότητα της χώρας και ρυθμιστής του εθνικού χώρου, υποκαθιστώντας τον γενικό χωρικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου, υιοθετώντας τα ίδια πρότυπα ανάπτυξης μαζικού τουρισμού παντού με ενίσχυση των Οργανωμένων Μορφών Ανάπτυξης Τουρισμού (ΟΜΑΤ) αδιάκριτα και χωρίς χωρικούς περιορισμούς, συχνά παραβιάζοντας το περιβαλλοντικό και πολεοδομικό κεκτημένο στην περίπτωση προηγούμενων ρυθμίσεων τοπικού ή περιφερειακού επιπέδου.

♦ Επιπλέον, ο ΣΕΠΟΧ είχε εγκαίρως επισημάνει ότι η θεσμοθέτηση του ΕΧΠ-Τ χωρίς τη διενέργεια Δέουσας Εκτίμησης θα καθιστούσε το σχέδιο τρωτό. Η τωρινή μελέτη έρχεται να καλύψει αυτό ακριβώς το κενό, υιοθετώντας τη σταδιακή προσέγγιση (Στάδιο 1: Screening και Στάδιο 2: Δέουσα Εκτίμηση) που επιβάλλει η ευρωπαϊκή οδηγία 92/43/ΕΟΚ.

♦ Παρότι η εν λόγω μελέτη επιχειρεί να ευθυγραμμιστεί με τις τυπικές απαιτήσεις του νόμου και τη νομολογία του ΣτΕ (696/2025), πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η απόφαση 696/2025 ορίζει αυστηρά ότι μια δραστηριότητα επιτρέπεται μόνον εάν «δεν υφίσταται, από επιστημονικής απόψεως, καμία εύλογη αμφιβολία ως προς την απουσία επιβλαβών συνεπειών για την ακεραιότητα του τόπου». Συνεπώς, το κρίσιμο σημείο ελέγχου είναι το εξής: Η ίδια η μελέτη παραδέχεται στο Στάδιο 1 ότι, λόγω του μεγέθους και της κλίμακας των προβλεπόμενων αναπτύξεων, δεν μπορεί να αποκλειστεί η πρόκληση σημαντικών επιπτώσεων στις περιοχές Natura 2000. Η παραδοχή αυτή έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το «κριτήριο της βεβαιότητας» που θέτει το ΣτΕ, το οποίο ορίζει ότι αν παραμένουν αμφιβολίες, η αρχή οφείλει να μην εγκρίνει το σχέδιο.

Ειδικότερα, η μελέτη αναγνωρίζει ιδιαίτερα σημαντικούς κινδύνους και πτυχές του σχεδίου ΕΧΠ-Τ που θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε τόπους Natura 2000 (ως προς το μέγεθος και την κλίμακα, την απόσταση από τους τόπους Natura 2000, την άμεση ή έμμεση δέσμευση γης, τους απαιτούμενους πόρους π.χ. υδροληψία, εκσκαφή εδάφους/ορυκτών, εκπομπές λυμάτων, απορριμμάτων, ρύπων, τον θόρυβο, τα δίκτυα μεταφορών, κ.λπ.). Επιπλέον, καταγράφει σημαντικές πιθανές επιπτώσεις για τα είδη όπως η μείωση της έκτασης, η υποβάθμιση, και ο κατακερματισμός των οικοτόπων, οι ενοχλήσεις με επιπτώσεις στα είδη, η μείωση των πληθυσμών και της πυκνότητας των ειδών, οι αλλαγές στις οικολογικές λειτουργίες και τα χαρακτηριστικά τους, η παρεμβολή στις βασικές σχέσεις που ορίζουν τη δομή και τη λειτουργία τους, ενώ συμπληρώνει ότι «δεν μπορούν να αποκλειστούν σημαντικές σωρευτικές επιπτώσεις στους στόχους διατήρησης των ειδών χαρακτηρισμού τόπων του δικτύου Natura 2000». Όμως, παρά την παραδοχή σημαντικών κινδύνων και πιθανών επιπτώσεων στην ακεραιότητα των προστατευόμενων περιοχών, σε οικοτόπους και είδη, παραμένει μεγάλη ασυνέπεια μεταξύ διαπιστώσεων και πολιτικών και η επιμονή στα ίδια χωρικά πρότυπα τουριστικής ανάπτυξης.

♦ Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επιμονή στη χωροθέτηση μεγάλων επενδύσεων μέσω μεγάλης κλίμακας τουριστικών υποδοχέων (ΟΜΑΤ, ΕΣΧΑΣΕ, ΕΣΧΑΔΑ, ΣΤΚ) εντός ή πλησίον προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura 2000.

Η μελέτη αναγνωρίζει ότι:

-Η ζήτηση πόρων είναι ακραία (π.χ. 450 λίτρα νερού ανά κλίνη ημερησίως για τα Σύνθετα Τουριστικά Καταλύματα), γεγονός που μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη βιοποικιλότητα.

-Οι σωρευτικές επιπτώσεις με άλλα έργα μεγάλης κλίμακας, όπως για παράδειγμα ο ΒΟΑΚ, το αεροδρόμιο Καστελλίου και οι βιομηχανικές ζώνες, δημιουργούν ένα πλέγμα πιέσεων (θόρυβος, φωτορύπανση, κατακερματισμός οικοτόπων) που απειλεί την ακεραιότητα του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura.

-Παρά την ύπαρξη γενικών κατευθύνσεων, η ουσιαστική προστασία μετατίθεται για το μέλλον, στο στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης του κάθε έργου.

♦ Ο ΣΕΠΟΧ τονίζει ότι ο στρατηγικός χωροταξικός σχεδιασμός δεν μπορεί να αποτελεί μια «λευκή επιταγή» που παρακάμπτει το κριτήριο της βεβαιότητας. Η Δέουσα Εκτίμηση στο Στάδιο 2 πρέπει με αδιαμφισβήτητα επιστημονικά δεδομένα να αποδείξει ότι οι οργανωμένοι υποδοχείς δεν θα παραβλάψουν τον εθνικό μας φυσικό πλούτο.

♦ Εκφράζοντας τις έντονες αντιρρήσεις του για τα παραπάνω θέματα, ο ΣΕΠΟΧ ζητά την αυστηρή εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, όπως αυτή εξειδικεύτηκε από το ΣτΕ. Ζητά, επιπλέον, την αναθεώρηση των κατευθύνσεων του ΕΧΠ-Τ και την υιοθέτηση αυστηρότερων περιορισμών που θα αποκλείουν τις οργανωμένες μορφές τουρισμού μεγάλης κλίμακας από τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000. Η επιλογή της «οργανωμένης δόμησης» δεν μπορεί να αποτελεί πρόσχημα για την υποβάθμιση του τελευταίου αποθέματος βιοποικιλότητας της χώρας, ειδικά όταν οι ίδιες οι μελέτες αδυνατούν να εγγυηθούν την προστασία του.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΣΕΠΟΧ»