Ανακαίνιση κατοικίας: η βεβαίωση επιλεξιμότητας δεν σημαίνει ένταξη στο πρόγραμμα

Του Αργύρη Δεμερτζή/

Εξαιρετικά μεγάλο ενδιαφέρον συγκεντρώνει το νέο πρόγραμμα Ανακαίνισης Κατοικίας, προϋπολογισμού 500 εκατομμυρίων ευρώ, που δίνει επιδότηση έως και 95% του κόστους εργασιών ανακαίνισης, επισκευής και ήπιας ενεργειακής αναβάθμισης ακινήτων, όπως επιβεβαιώνεται και από έκδοση βεβαιώσεων επιλεξιμότητας, που ξεπέρασαν τις 6.700 από τις πρώτες ώρες λειτουργίας της πλατφόρμας anakainisi.apps.gov.gr. Όμως η  Βεβαίωση Επιλεξιμότητας είναι το πρώτο βήμα, δεν σημαίνει ένταξη στο πρόγραμμα.

♦ Σε ένα δεύτερο στάδιο υλοποίησης της Δράσης, το οποίο δεν έχει ακόμη επισήμως προσδιοριστεί χρονικά, αναμένεται να ξεκινήσει το φθινόπωρο, οι κάτοχοι της Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας θα υποβάλλουν, σε άλλη ηλεκτρονική πλατφόρμα, τις αιτήσεις τους και πλήρη φάκελο για χρηματοδότηση των εργασιών ανακαίνισης των ακινήτων τους.

♦ Η ουσιαστική διαδικασία ένταξης θα κριθεί από τον αναλυτικό οδηγό, την επόμενη πλατφόρμα και τους κανόνες υποβολής και ελέγχου των φακέλων. Μέχρι τότε, η ασφαλής στάση των ενδιαφερομένων ιδιοκτητών να εναχθούν στο πρόγραμμα είναι η προσεκτική προετοιμασία, η διόρθωση των φορολογικών και ιδιοκτησιακών στοιχείων, ο τεχνικός προέλεγχος από μηχανικό και η αποφυγή βιαστικών οικονομικών δεσμεύσεων.

Η έγκριση επιλεξιμότητας είναι το πρώτο φίλτρο

Στην πλατφόρμα anakainisi.apps.gov.gr, που ξεκίνησε να λειτουργεί με αρκετά τεχνικά εμπόδια, λόγω της μαζικής ψηφιακής εισβολής ενδιαφερομένων, ο πολίτης συνδέεται με τους κωδικούς Taxisnet και η πλατφόρμα ελέγχει, σε πρώτο επίπεδο, εάν πληροί βασικές προϋποθέσεις για να προχωρήσει στη δράση.

Σύμφωνα με το gov.gr, ο έλεγχος επιλεξιμότητας ολοκληρώνεται μέσα σε λίγα λεπτά, το αποτέλεσμα αποστέλλεται με SMS και email και, εφόσον ο ενδιαφερόμενος κριθεί επιλέξιμος, η βεβαίωση αναρτάται στη θυρίδα του, ως  ένα αναγκαίο πρώτο βήμα, το οποίο δείχνει ότι ο ενδιαφερόμενος περνά τον αρχικό έλεγχο με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία της διοίκησης.

Το ΥΠΕΝ διευκρινίζει ότι η έκδοση βεβαίωσης για ένα ή περισσότερα ακίνητα δεν καθιστά αυτομάτως τα ακίνητα ενταγμένα στη δράση ούτε συνιστά έγκριση χρηματοδότησης. Στο δεύτερο στάδιο, οι κάτοχοι της βεβαίωσης θα υποβάλουν, σε άλλη ηλεκτρονική πλατφόρμα, αίτηση χρηματοδότησης για τις εργασίες ανακαίνισης.

Η υποβολή φακέλου είναι η ουσιαστική αίτηση ένταξης

Η δεύτερη φάση, δηλαδή η υποβολή φακέλου για την ένταξη στο πρόγραμμα, είναι διαφορετική και πιο απαιτητική διαδικασία. Σε αυτή τη φάση δεν αρκεί να αποδειχθεί ότι ο πολίτης είναι εισοδηματικά και ιδιοκτησιακά επιλέξιμος. Πρέπει να τεκμηριωθεί ότι η ίδια η κατοικία πληροί τους όρους της δράσης, ότι οι προτεινόμενες εργασίες είναι επιλέξιμες, ότι ο προϋπολογισμός είναι ορθός και ότι υπάρχουν τα αναγκαία τεχνικά, πολεοδομικά και ενεργειακά στοιχεία.

Η κατοικία πρέπει, μεταξύ άλλων, να υφίσταται νόμιμα, να μην έχει κριθεί κατεδαφιστέα, να έχει χρήση κατοικίας, να διαθέτει οικοδομική άδεια έως 31 Δεκεμβρίου 1990 ή αντίστοιχο νομιμοποιητικό στοιχείο, να έχει κύριους χώρους έως 120 τετραγωνικά μέτρα και να κατατάσσεται ενεργειακά στην κατηγορία Γ ή χαμηλότερη, με ειδική εξαίρεση έως 150 τετραγωνικά για τρίτεκνους και πολύτεκνους σε περίπτωση ιδιοκατοίκησης.

Πώς συνδέονται οι δύο φάσεις του προγράμματος 

Οι δύο φάσεις συνδέονται διαδοχικά αλλά δεν ταυτίζονται. Η έγκριση επιλεξιμότητας είναι η είσοδος στη διαδικασία. Η υποβολή φακέλου είναι το στάδιο στο οποίο η αίτηση αποκτά τεχνικό και οικονομικό περιεχόμενο.

Με απλά λόγια, η πρώτη φάση απαντά στο ερώτημα αν ο πολίτης μπορεί καταρχήν να συμμετάσχει. Η δεύτερη φάση απαντά στο ερώτημα αν το συγκεκριμένο ακίνητο και το συγκεκριμένο σχέδιο παρεμβάσεων μπορούν να ενταχθούν και να χρηματοδοτηθούν.

Είναι σημαντικό λοιπόν για τους πολίτες, που εξασφαλίζουν τη βεβαίωση επιλεξιμότητας, ενώ η δράση βρίσκεται σε μεταβατική εξέλιξη αφενός μεν, να προχωρούν στην προετοιμασία του φακέλου σε συνεργασία με το μηχανικό τους, ώστε να είναι έτοιμοι για την υποβολή της, όταν ανοίξει η κύρια πλατφόρμα των αιτήσεων και δικαιολογητικών αφετέρου δε, να μην προχωρούν σε πρόωρη ανάθεση εργασιών και σε οικονομικές δεσμεύσεις, χωρίς προηγούμενη τεχνική αξιολόγηση, η οποία όμως δεν μπορεί να γίνει ολοκληρωμένα και σωστά, πριν ξεκαθαρίσουν πολλές και σημαντικές εκκρεμότητες, για τις τελικές απαιτήσεις του προγράμματος.  

Καθοριστικές οι εκκρεμότητες των υπουργείων και των φορέων υλοποίησης για ιδοκτήτες και μηχανικούς  

Σε επίπεδο πολιτείας, οι βασικές εκκρεμότητες αφορούν την πλήρη ενεργοποίηση της δεύτερης πλατφόρμας, την έκδοση ή δημοσιοποίηση του αναλυτικού οδηγού εφαρμογής, την περιγραφή της διαδικασίας αξιολόγησης και την αποσαφήνιση του ρόλου των εμπλεκόμενων φορέων.

Η δράση υλοποιείται με εμπλοκή των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών,  Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και της ΕΥΔ ΠΕΚΑ 2021–2027.

Αναμένονται οι  θεσμικές αποφάσεις που θα προσδιορίσουν την κατανομή αρμοδιοτήτων όλων των εμπλεκομένων και ο αναλυτικός οδηγός εφαρμογής του προγράμματος, που έχει κεντρική σημασία.

Η Κοινή Υπουργική Απόφαση έχει ήδη θέσει το βασικό πλαίσιο και η επίσημη πύλη στεγαστικής πολιτικής παραπέμπει στην ΚΥΑ 86272ΕΞ/2026, όμως η πλήρης πρακτική εφαρμογή χρειάζεται εξειδίκευση στα σημεία που αφορούν την αίτηση, τον τεχνικό φάκελο, τα δικαιολογητικά, τα στάδια ελέγχου, τις προθεσμίες, τον τρόπο αξιολόγησης και τις πληρωμές.

Η επίσημη σελίδα του προγράμματος εξακολουθεί να εμφανίζει τη δράση ως «υπό σχεδιασμό», παρότι έχει ήδη ξεκινήσει το πρώτο στάδιο των βεβαιώσεων, γεγονός που δείχνει ότι η διαδικασία δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως για τον τελικό φάκελο ένταξης.

Αναμένεται  ακόμη να αποσαφηνιστούν οι προθεσμίες. Για τη Βεβαίωση Επιλεξιμότητας έχει ανακοινωθεί ότι η έκδοση γίνεται έως την Παρασκευή 31 Ιουλίου 2026, αλλά για την επόμενη φάση απαιτούνται σαφείς ημερομηνίες έναρξης, λήξης, αξιολόγησης, συμβασιοποίησης, υλοποίησης εργασιών και υποβολής παραστατικών. Χωρίς αυτές τις ημερομηνίες, οι πολίτες δεν μπορούν να προγραμματίσουν με ασφάλεια τις εργασίες και οι μηχανικοί δεν μπορούν να οργανώσουν έγκαιρα πλήρεις φακέλους.

Ο οδηγός θα δώσει τις απαντήσεις για τελικές αποφάσεις 

Ο οδηγός αναμένεται να ξεκαθαρίσει πρώτα απ’ όλα ποια δικαιολογητικά θα απαιτούνται για την αίτηση χρηματοδότησης και σε ποια μορφή θα υποβάλλονται. Για τους μηχανικούς αυτό αφορά ιδίως την τεκμηρίωση της νομιμότητας του ακινήτου, την οικοδομική άδεια ή το ισοδύναμο νομιμοποιητικό στοιχείο, το Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης, την αποτύπωση των υφιστάμενων χώρων, την περιγραφή των παρεμβάσεων, τον προϋπολογισμό και τη σχέση των εργασιών ανακαίνισης με τις ήπιες ενεργειακές παρεμβάσεις.

Χρειάζεται επίσης να αποσαφηνιστεί με ποιον τρόπο θα εφαρμόζεται στην πράξη η αναλογία ανάμεσα στις εργασίες ανακαίνισης και στις παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης. Το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι οι εργασίες ανακαίνισης θα καλύπτουν ποσοστό 60% έως 80% του συνολικού ποσού χρηματοδότησης και οι ήπιες ενεργειακές παρεμβάσεις ποσοστό 20% έως 40%. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί μπορεί να επηρεάσει τον σχεδιασμό κάθε φακέλου και να αποκλείσει προτάσεις, που αντιμετωπίζουν το πρόγραμμα αποκλειστικά ως γενική επιδότηση επισκευών.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες για τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα 

Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ότι το πρόγραμμα έχει συγκεκριμένα εισοδηματικά όρια και ποσοστά επιχορήγησης. Η βασική επιχορήγηση είναι 80% για την εισοδηματική κατηγορία Ι και 70% για την εισοδηματική κατηγορία ΙΙ, με δυνατότητα προσαυξήσεων και ανώτατο τελικό ποσοστό 95% και 85% αντίστοιχα. Το ανώτατο ποσό επιχορήγησης για παρεμβάσεις μπορεί να φτάσει τις 36.000 ευρώ ανά κατοικία, ενώ προβλέπεται επιπλέον κάλυψη έως 2.500 ευρώ για μελέτες, άδειες και ελέγχους.

Πρέπει επίσης οι ενδιαφερόμενοι πολίτες να γνωρίζουν ότι η ένταξη συνεπάγεται δεσμεύσεις. Για τουλάχιστον πέντε έτη από την ολοκλήρωση του έργου, η κατοικία πρέπει να διατηρεί τη χρήση για την οποία επιχορηγήθηκε, δηλαδή ως κύρια κατοικία ή ως μακροχρόνια μίσθωση. Για τις μισθώσεις προβλέπεται σταθερό μίσθωμα για τα πρώτα τρία έτη, ενώ απαγορεύεται η βραχυχρόνια μίσθωση, η υπεκμίσθωση ή η παραχώρηση χρήσης. Προβλέπονται επίσης περιορισμοί στη μεταβίβαση, με συνέπειες επιστροφής της επιχορήγησης.

Οι όροι του προγράμματος άμεσα τις αποφάσεις των ιδιοκτητών και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν την αίτηση. Όποιος σκοπεύει να αξιοποιήσει το ακίνητο με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που επιτρέπει η δράση, πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με κυρώσεις ή υποχρέωση επιστροφής της ενίσχυσης.