Οι ανεπάρκειες του συστήματος επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης

Του Νίκου Ηλιάδη*

Στο ΤΑΧΙΣ συμπεριλαμβάνονται  περί τους 15.000 κωδικούς αντίστοιχων επαγγελμάτων που ασκούνται στη χώρα, σε ένα από τα οποία πρέπει να ενταχθεί κάθε φορολογούμενος /εργαζόμενος. Για τα επαγγέλματα αυτά στο συντριπτικό ποσοστό δεν προβλέπονται διαδικασίες εκπαίδευσης/ κατάρτισης, και αντίστοιχα δεν προβλέπεται η εξασφάλιση ανάλογων εκπαιδευτών.

Η χρόνια ανεπάρκεια εκπαίδευσης σε επαγγέλματα και περιγραφή του εργασιακού περιβάλλοντος, στο οποίο οι νέοι εκπαιδευόμενοι θα ζήσουν.

Ο Επαγγελματικός προσανατολισμός είναι ένα πολυπαραμετρικό θέμα, συνδέεται με θέματα οικολογικά, υπαρξιακά, επαγγελματικά, κοινωνικά, ανθρώπινων σχέσεων, ατομικών διαφορών, επιπέδου γνώσεων και ικανοτήτων, κλίσεων, που σε συνδυασμό με τις ραγδαίες εξελίξεις της εποχής μας που δημιουργούν οι επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις και διαμορφώνουν το εργασιακό περιβάλλον, χαρακτηρίζεται από ιδιάζουσα διαθεματικότητα.

Στο διεθνοποιημένο αυτό και ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον, καταλαβαίνει κανείς  ότι μια κοινωνία είναι καταδικασμένη σχετικά με το επίπεδο ζωής που μπορεί να εξασφαλίσει για τα μέλη της, όταν οι επαγγελματίες χρειάζονται άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από ανεπάγγελτους ή από χαμηλών προσόντων που είναι αδύνατον να διαχειρισθούν τη σύγχρονη υψηλού επιπέδου πραγματικότητα.

Το Ελληνικό εργασιακό περιβάλλον και οι αντίστοιχες εκπαιδευτικές πρακτικές για αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού που αποτελεί τον σημαντικότερο συντελεστή της παραγωγής, απέχει σημαντικά από το να μπορεί να χαρακτηρισθεί ως συμβατό με τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Στο ΤΑΧΙΣ συμπεριλαμβάνονται  περί τους 15.000 κωδικούς αντίστοιχων επαγγελμάτων που ασκούνται στη χώρα, σε ένα από τα οποία πρέπει να ενταχθεί κάθε φορολογούμενος /εργαζόμενος. Σε αντίστοιχους καταλόγους ανεπτυγμένων χωρών συμπεριλαμβάνονται περί τις 36.000 επαγγέλματα  γεγονός που προσφέρει μια εικόνα της υστέρησης συγκριτικά του εργασιακού περιβάλλοντος της Ελλάδος .

Για τα επαγγέλματα αυτά στο συντριπτικό ποσοστό δεν προβλέπονται διαδικασίες εκπαίδευσης/ κατάρτισης, και αντίστοιχα δεν προβλέπεται η εξασφάλιση ανάλογων εκπαιδευτών. Ούτε μηχανισμοί δια βίου εκπαίδευσης για προσαρμογή εκπαιδευτών και επαγγελματιών στις ραγδαίες εξελίξεις που αλλάζουν όλα τα επαγγέλματα  σε μικρό χρονικό διάστημα , σε πολλές περιπτώσεις μικρότερο του έτους. Οι εξελίξεις παράγονται στις ανεπτυγμένες χώρες , μικρό ποσοστό τους έρχονται στη χώρα μας και κυρίως όταν γίνονται ξεπερασμένες.

Το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού εποπτεύει την επαγγελματική κατάρτιση, κυρίως μέσω της Γενικής Γραμματείας Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης, η οποία καθορίζει το εκπαιδευτικό πλαίσιο για τα Ινστιτούτα  Επαγγελματική Εκπαίδευσης  Κατάρτισης (ΙΕΚ) που έγιναν ανώτερες σχολές (ΣΑΕΚ), και επαναφέρουν το πρόβλημα της διάκρισης σε ανώτερες και ανώτατες σχολές που ταλαιπώρησε το εκπαιδευτικό σύστημα για δεκαετίες, σχετικά με τα επαγγελματικά δικαιώματα, τη σχέση αποφοίτων ΑΤΕΙ / Πανεπιστημίων κλπ. που ακόμη συντηρείται ως πρόβλημα για  40 χρόνια.

Παράλληλα λειτουργεί και ο  Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.), στον οποίο υπάγονταν παλαιότερα τα ΙΕΚ, όταν ήταν εκτός (εντός;  κατά χρονική περίοδο) του εκπαιδευτικού συστήματος.  Ο Οργανισμός αυτός που ιδρύθηκε το 1993  όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα του,  έχει καταφέρει όλα τα χρόνια της λειτουργίας του (περίπου 40  χρόνια) να συντάξει 130 οδηγούς επαγγελμάτων, χωρίς να αναφέρεται αν υπάρχουν προγράμματα σπουδών για τα επαγγέλματα αυτά, ποιοι είναι οι εκπαιδευτές, πού εκπαιδεύονται οι εκπαιδευτές αυτοί αφού δεν υπάρχουν πανεπιστημιακές σχολές εκπαίδευσης εκπαιδευτών στην Ελλάδα  για την τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση , τι προβλέπεται για τα χιλιάδες επαγγέλματα από τα υπόλοιπα που συμπεριλαμβάνονται στο ΤΑΧΙΣ …..και δεν έχουν εκδοθεί επαγγελματικοί οδηγοί.  Ακόμη πως καλύπτεται  ( ή ….σχεδιάζεται να καλυφθεί ) η ανάγκη μεταφοράς και διάχυσης της τεχνολογίας στα διάφορα επαγγέλματα  και πώς οργανώνεται και πραγματοποιείται η δια βίου εκπαίδευση στην Ελλάδα, και από ποιους φορείς. Στις ανεπτυγμένες χώρες προβλέπεται οι εργαζόμενοι   να ειδοποιούνται να παρακολουθήσουν συγκεκριμένα πιστοποιημένα προγράμματα δια βίου εκπαίδευσης με βάση τις εξελίξεις , προκειμένου να διατηρήσουν την άδεια εργασίας που διαθέτουν .

Είναι προφανές ότι το όλο σύστημα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης που ισχύει στην Ελλάδα δεν είναι δυνατόν να διαχειρισθεί και να εποπτευθεί για τα χιλιάδες επαγγέλματα που περιλαμβάνονται στο ΤΑΧΙΣ και τα ακόμη περισσότερα που θα ακολουθήσουν ως συνάρτηση της ανάπτυξης που λογικά επιδιώκεται, από ένα κεντρικά ελεγχόμενο σύστημα που συνθέτουν ο οργανισμός (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.) και η Γενική Γραμματεία Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης του Υπουργείου Παιδείας, που συνθέτουν ένα Δημόσιο αναποτελεσματικό μονοπώλιο ελέγχου .

Σε συνδυασμό με το ότι δεν υπάρχουν πανεπιστημιακές σχολές επαγγελματικής εκπαίδευσης για παραγωγή εκπαιδευτών επαγγελματικής εκπαίδευσης, όπως για παράδειγμα οι Μάϊστερς της Γερμανίας ή οι αντίστοιχοι Vocational teachers στις ΗΠΑ που εκπαιδεύουν τόσο στα σχολεία όσο και στις επιχειρήσεις, (όταν προβλέπεται πλήθος πανεπιστημιακών σχολών …..για εκπαίδευση δασκάλων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης), η πραγματικότητα αυτή διαμορφώνει ένα δυσμενές περιβάλλον για την εκπαίδευση του απαραίτητου ανθρώπινου δυναμικού  στο χώρο της εργασίας στη  σύγχρονη κοινωνία, για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για ικανοποιητικού επιπέδου παραγωγή , αμοιβών, και ποιότητας  ζωής. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ΣΕΛΕΤΕ που μετονομάσθηκε σε ΑΣΠΑΙΤΕ, που οργανώθηκε ως βοήθεια προς τη χώρα από Αμερικανούς εμπειρογνώμονες  και αποτελούσε ένα σημαντικό βατήρα εκκίνησης προς αυτή την κατεύθυνση, είναι …..η μόνη   σχολή .. που δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με τις απαιτήσεις και δεν ανωτατοποιήθηκε !!! και λειτουργεί και σήμερα με διορισμένο διοικητικό συμβούλιο από το Υπουργείο Παιδείας αντίθετα με την αυτονομία των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης .

Με κεντρικό έλεγχο όπως αυτόν που συνθέτουν η Γενική Γραμματεία για την Επαγγελματική Εκπαίδευση του Υπουργείου Παιδείας και ο Οργανισμός ΕΟΠΕΠ , είναι αδύνατη η αποτελεσματική διαχείριση για τα χιλιάδες επαγγέλματα , η πιστοποίηση , η δια βίου εκπαίδευση , η παραγωγή εκπαιδευτών κατάρτισης κλπ. που συνδέονται με τη λειτουργία της αγοράς εργασίας .

Στις ανεπτυγμένες  χώρες, με αποκεντρωμένες διαδικασίες , υπάρχει πλήθος επιμελητηρίων που έχουν τις ρίζες τους στο Μεσαίωνα , που επιβλέπουν τις διαδικασίες εκπαίδευσης , δια βίου εκπαίδευσης κλπ. για κάθε επάγγελμα,  εγγράφουν ή όχι επαγγελματίες ως μέλη τους και χορηγούν και ανακαλούν άδειες άσκησης επαγγελμάτων.

Μια εικόνα του πλήθους των επιμελητηρίων  στην Ευρώπη εμφανίζεται στην παρακάτω απεικόνιση.

Απεικονίζονται 1700  τοπικά επιμελητήρια  για εργαζόμενους σε 20 εκατομμύρια επιχειρήσεις για 120 εκατομμύρια εργαζομένους.  Οι κουκίδες των επιμελητηρίων είναι σημαντικής πυκνότητας ακόμη και στην Τουρκία που δεν είναι μέλος της ΕΕ , σε αντίθεση με τη χώρα μας που είναι …ελάχιστες, ως …αμελητέες.

Το πρόβλημα με την  ταχύτητα των εξελίξεων που αδυνατεί να διαχειρισθεί για την επαγγελματική εκπαίδευση το κεντρικά ελεγχόμενο κρατιστικό μονοπωλιακό μας σύστημα, και πολύ περισσότερο για να πετύχει ποιοτικά και ανταγωνιστικά αποτελέσματα, γίνεται συνθετότερο από τα μεγάλα προβλήματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης  αλλά και το χαμηλό επίπεδο λειτουργίας του εργασιακού περιβάλλοντος της χώρας.

Τα επαγγέλματα χαμηλού επιπέδου που απαιτούν χαμηλού επιπέδου γνώσεις και δεξιότητες πεθαίνουν αφού αντικαθίστανται από τους αυτοματισμούς, και οι εργαζόμενοι που τα ασκούν θα πρέπει να επανα-εκπαιδευθούν για να μετακινηθούν σε άλλα σημεία του οικονομικού συστήματος που δημιουργούνται με την ανάπτυξη θέσεις εργασίας. Η διαδικασία αυτή που γίνεται σε μεγάλη κλίμακα διεθνώς, είναι μια δύσκολη διαδικασία, απαιτεί και άλλο πολιτιστικό επίπεδο αλλά και  υψηλοτέρου επιπέδου  γνώσεις και ικανότητες. Για το λόγο αυτό, από  το 1991 στο υπόμνημα της επιτροπής της ΕΕ  για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, υποστηρίζονταν  ότι απαιτείται αύξηση της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση , και η δημιουργία μιας ευρύτατης υποδομής  στους εκπαιδευόμενους / μελλοντικούς εργαζομένους  που θα αποτελεί τη βάση για εξειδικεύσεις με δια βίου εκπαίδευση  σε άγνωστους σήμερα τομείς που θα δημιουργήσουν οι ραγδαίες εξελίξεις.

Η αύξηση ήταν απαραίτητη διότι η ΕΕ υστερούσε ως προς το ποσοστό πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση συγκριτικά με τους άλλους τότε οικονομικούς πόλους τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία , που αξιοποιούσαν καλύτερα το ανθρώπινο δυναμικό τους  που είναι ο κύριος συντελεστής στην οικονομία της γνώσης και προσπαθούσαν και προσπαθούν να το αναπτύξουν στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό.

Τα 2/3 των θέσων εργασίας στις σύγχρονες ανταγωνιστικές αγορές εργασίας στο διεθνοποιημένο οικονομικό περιβάλλον, απαιτούν κάποια μορφή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και οι υπόλοιπες υψηλών προδιαγραφών εκπαιδευτική  υποδομή .

Εμείς εφαρμόσαμε αυτή την αναγκαία πραγματικότητα κατά τον Ελληνικό τρόπο ως συνήθως, και δημιουργήσαμε πλήθος πανεπιστημιακών σχολών που δεν συνδέονταν με την αγορά εργασίας με δημόσιο κόστος, χρήσιμες μόνο για το προσωπικό τους.

Έτσι υπάρχει διπλό πρόβλημα : οι όποιοι ουσιαστικά εκπαιδευμένοι σε διασύνδεση με την αγορά εργασίας που δεν βρίσκουν δουλειά στη χαμηλού επιπέδου Ελληνική αγορά εργασίας καταφεύγουν στις αγορές του εξωτερικού , ενώ οι απόφοιτοι σχολών που δεν συνδέονται με την αγορά εργασίας , έχουν ως μόνη διέξοδο την ετεροαπασχόληση ή την ….επιβάρυνση με αντιπαραγωγικό κόστος του Δημοσίου.

Στο υπόμνημα της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1991) για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αναφέρεται ότι τα επίπεδα συμμετοχής των νέων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι γενικά χαμηλότερα από τα αντίστοιχα στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία. Στο υπόμνημα συμπεριλαμβάνεται ο παρακάτω πίνακας:

Νεοεισαχθέντες

                  ανα 1000 άτομα των αντίστοιχων ομάδων μέσα στο 1986-87

Βέλγιο         ——————————————-429

Δανία          —————————————365

Γερμανία     —————————-273

Ελλάς          ———————————328

Ιρλανδία      —————————-276

Ιταλία           ————————-253

Ηνωμένο

Βασίλειο      ——————————–331-

ΗΠΑ             ——————————————————————664

Ιαπωνία        ————————————358

Οι εισαγόμενοι στην τριτοβάθμια εκπαίδευση σε διάφορες χώρες ανά 1000 νέους  που βρίσκονται στην κατάλληλη ηλικία.  ( 1991)

Η περιγραφή της σύγχρονης αγοράς εργασίας απουσιάζει από κείμενα στον Ελληνικό χώρο.  Ο Επαγγελματικός Προσανατολισμός συνήθως περιορίζεται στο να ενημερώνει / διδάσκει ( επιδίωξη ήταν να προβλέπονται ώρες διδασκαλίας για να δημιουργούνται …θέσεις εργασίας για εκπαιδευτικούς  που εμπλέκονταν στο συγκεκριμένο  χώρο ), για τις εκπαιδευτικές διαδρομές που ισχύουν , για τις διαδικασίες διορισμού στο δημόσιο κλπ.

Εκτός των μεγάλων αυτών προβλημάτων … η συσσώρευση   και η εκρηκτική παραγωγή νομοθετικών ρυθμίσεων αντί παραγωγικής διαδικασίας , προσθέτει προβλήματα αφού είναι αδύνατον να την παρακολουθήσει  και να την ενσωματώσει η λειτουργία του κοινωνικού συνόλου . Και δημιουργούνται ….και άλλες σχολές νομικών !!!

Ενας νόμος κάθε τρεις ημέρες… | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Είναι μαθηματικά αδύνατη η λειτουργία μας κατά τον τρόπο αυτό και μάλιστα να είμαστε ανταγωνιστικοί.

Στο συνημμένο κείμενο επιχειρείται μια περιγραφή της λειτουργίας της αγοράς σε σχέση με τους εργαζομένους , με την αξιοποίηση σημειώσεων παλιών μεταπτυχιακών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της πολιτείας Maryland των ΗΠΑ , που όμως είναι ….. επίκαιρες  για τον Ελληνικό χώρο!!!  δείτε εδώ

*Νίκος Ηλιάδης, Πολ/κός Μηχ/κός Ε.Μ.Π. ,M.Sc. ( Structural Engineering , Concordia University Montreal Canada) , Ph.D.( University of Maryland USA, – Technology and VocationalEducation ), τ. Ειδ.Γραμμτέας του ΥΠΕΠΘ , τ. καθηγητής  ΠΑΤΕΣ/ΣΕΛΕΤΕ, τ. καθηγητής ΤΕΙ Πειραιώς, τ. εκπρόσωπος των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες ( Μ.Ε.Α. ) τ. Διοικητής ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ , τ. μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Παιδαγωγικών Ινστιτούτων της Ευρώπης (http://www.cidree.org/), τ. εκπρόσωπος της Κυβέρνησης στο Δ.Σ. του CEDEFOP (https://www.cedefop.europa.eu/ ) του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση , Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.