Ανακαίνιση Κατοικίας: νέα ευνοϊκά κριτήρια ενω η πλατφόρμα κόβει κλειστά σπίτια

Διευρύνονται τα κριτήρια επιλεξιμότητας για τις κλειστές κατοικίες που μπορούν να ενταχθούν στη Δράση «Ανακαίνιση Κατοικίας» του ΕΣΠΑ 2021–2027, καθώς με κοινή υπουργική απόφαση τεσσάρων υπουργείων μειώνεται από το 50% στο 20% το απαιτούμενο ποσοστό πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας και διπλασιάζεται το επιτρεπόμενο όριο κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.

Νέες προϋποθέσεις για την κυριότητα και την κατανάλωση ρεύματος, παράταση έως τις 31 Αυγούστου και προβλήματα στη διασύνδεση ΑΑΔΕ και ΔΕΔΔΗΕ

Την ίδια ώρα, όμως, ιδιοκτήτες, μηχανικοί και στελέχη της αγοράς αναφέρουν ότι πραγματικά κλειστά σπίτια εξακολουθούν να μένουν εκτός, επειδή η ηλεκτρονική πλατφόρμα δεν αντλεί σωστά τα στοιχεία από την ΑΑΔΕ και τον ΔΕΔΔΗΕ, εμφανίζει ελλιπή ή λανθασμένα δεδομένα και δεν επιτρέπει διορθώσεις από τον χρήστη.

Η νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση επιχειρεί να αντιμετωπίσει ορισμένα από τα προβλήματα που περιόριζαν τον αριθμό των επιλέξιμων κλειστών κατοικιών. Ωστόσο, η διεύρυνση των θεσμικών κριτηρίων κινδυνεύει να μην αποδώσει στην πράξη, εάν δεν αποκατασταθούν άμεσα οι τεχνικές δυσλειτουργίες της πλατφόρμας και οι αστοχίες στη διαλειτουργικότητα των κρατικών βάσεων δεδομένων.

Διευρύνεται το πρόγραμμα για να ενταχθούν περισσότερες κλειστές κατοικίες

Σύμφωνα με το κοινό δελτίο Τύπου των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, η διεύρυνση αφορά τις κλειστές κατοικίες που εντάσσονται στη Δράση «Ανακαίνιση Κατοικίας» του ΕΣΠΑ 2021–2027.

Η δράση παρουσιάζεται με συνολικό προϋπολογισμό 500 εκατ. ευρώ και έχει ως στόχο να δώσει τη δυνατότητα σε περισσότερους ιδιοκτήτες να ανακαινίσουν και να προχωρήσουν σε ήπια ενεργειακή αναβάθμιση ακινήτων τα οποία παραμένουν ανενεργά.

Η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση υπογράφηκε από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, την υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου, τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση και τον υφυπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Δημήτρη Μαρκόπουλο.

Κατά τα συναρμόδια υπουργεία, οι νέες ρυθμίσεις αποσκοπούν στην αξιοποίηση μεγαλύτερου μέρους του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος και εντάσσονται στο ευρύτερο κυβερνητικό πλαίσιο μέτρων για το στεγαστικό πρόβλημα, συνολικού ύψους άνω των 6,5 δισ. ευρώ.

Στο 20% μειώνεται το απαιτούμενο ποσοστό κυριότητας

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά το ελάχιστο ποσοστό ιδιοκτησίας που πρέπει να διαθέτει ο ενδιαφερόμενος.

Μέχρι σήμερα απαιτούνταν ποσοστό πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας τουλάχιστον 50%. Με τη νέα ρύθμιση, το όριο μειώνεται σε ποσοστό ίσο ή μεγαλύτερο του 20%, εφόσον η κλειστή κατοικία πληροί και τις υπόλοιπες προϋποθέσεις της δράσης.

Η αλλαγή αυτή ανοίγει το πρόγραμμα σε περισσότερους συγκυρίους ακινήτων, οι οποίοι αποκλείονταν λόγω μικρότερου ποσοστού ιδιοκτησίας, παρά το γεγονός ότι είχαν δικαίωμα επί της κατοικίας και ενδιαφέρονταν να συμβάλουν στην ανακαίνισή της.

Η μείωση στο 20% αποκτά ιδιαίτερη σημασία για ακίνητα που έχουν περιέλθει σε περισσότερους κληρονόμους ή βρίσκονται σε καθεστώς πολυϊδιοκτησίας, περιπτώσεις ιδιαίτερα συνηθισμένες στο ελληνικό οικιστικό απόθεμα.

Διπλασιάζεται στις 100 kWh το όριο κατανάλωσης

Η δεύτερη βασική μεταβολή αφορά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας που επιτρέπεται να εμφανίζει μία κατοικία προκειμένου να αναγνωριστεί ως κλειστή.

Το ανώτατο όριο κατανάλωσης αυξάνεται κατά 100% και διαμορφώνεται στις 100 kWh. Η πρόβλεψη αφορά κατοικίες που παραμένουν ουσιαστικά μη χρησιμοποιούμενες, αλλά οι ιδιοκτήτες τους δεν είχαν υποβάλει αίτημα διακοπής ή δεν είχαν προχωρήσει σε διακοπή της ηλεκτροδότησης μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας.

Για να χαρακτηριστεί επιλέξιμη μία τέτοια κλειστή κατοικία, θα πρέπει, βάσει των καταμετρήσεων του ΔΕΔΔΗΕ, να έχει συνολική κατανάλωση μικρότερη από 100 kWh για ολόκληρη τη διετία 2024 και 2025.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το όριο αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 2% της μέσης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας μιας κατοικίας στην Ελλάδα κατά την ίδια διετία.

Η ρύθμιση αναγνωρίζει ότι μπορεί να υπάρχει πολύ μικρή κατανάλωση ακόμη και σε ένα ουσιαστικά κλειστό ακίνητο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το σπίτι χρησιμοποιείται ως κατοικία. Μια ελάχιστη κατανάλωση μπορεί να οφείλεται σε πάγιες ηλεκτρικές λειτουργίες, επισκέψεις ελέγχου ή περιστασιακές εργασίες συντήρησης.

Αναλογικός έλεγχος της κατανάλωσης και για το 2026

Έλεγχος προβλέπεται και για το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2026 μέχρι την ημέρα που υποβάλλεται το αίτημα έκδοσης της Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας.

Η κατανάλωση που καταγράφεται στα διαθέσιμα μετρητικά δεδομένα του ΔΕΔΔΗΕ δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το όριο των 100 kWh, αναγόμενο αναλογικά στο χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει.

Επομένως, δεν θα επιτρέπεται αυτομάτως κατανάλωση 100 kWh για τους πρώτους μήνες του 2026. Το επιτρεπόμενο επίπεδο θα υπολογίζεται αναλογικά, ανάλογα με την ημερομηνία κατά την οποία ο πολίτης υποβάλλει το αίτημά του.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποσκοπεί στο να επιβεβαιώνεται ότι το ακίνητο εξακολουθεί να παραμένει ουσιαστικά κενό και κατά το έτος υποβολής της αίτησης.

Παράταση έως τις 31 Αυγούστου μόνο για τα κλειστά ακίνητα

Η προθεσμία έκδοσης Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας παρατείνεται έως τη Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026 αποκλειστικά για τις κλειστές κατοικίες.

Για τις ανοικτές, κυρίως ιδιοκατοικούμενες κατοικίες, εξακολουθεί να ισχύει η προθεσμία της 31ης Ιουλίου 2026.

Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται με τις νέες ρυθμίσεις για τις κλειστές κατοικίες και με την ανάγκη να δοθεί επιπλέον χρόνος στους ιδιοκτήτες που αποκτούν πλέον δικαίωμα συμμετοχής λόγω της μείωσης του ποσοστού κυριότητας και της αύξησης του ορίου κατανάλωσης.

Η Βεβαίωση Επιλεξιμότητας εκδίδεται ηλεκτρονικά μέσω της επίσημης διαδικτυακής υπηρεσίας του προγράμματος ή μέσω του gov.gr, στην κατηγορία «Περιουσία και Φορολογία» και στην υποκατηγορία «Επιδοτήσεις πολιτών».

Η βεβαίωση δεν αποτελεί ακόμη ένταξη και χρηματοδότηση

Η έκδοση της Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας αποτελεί το πρώτο στάδιο της διαδικασίας και δεν ισοδυναμεί με οριστική ένταξη στη δράση ή έγκριση χρηματοδότησης.

Σε δεύτερο στάδιο, οι κάτοχοι της βεβαίωσης θα κληθούν να υποβάλουν αίτηση χρηματοδότησης των εργασιών ανακαίνισης σε διαφορετική ηλεκτρονική πλατφόρμα.

Επομένως, ο πολίτης που έχει εκδώσει τη βεβαίωση κατοχυρώνει ότι, με βάση τα στοιχεία που ελέγχθηκαν, πληροί τα αρχικά κριτήρια. Θα πρέπει όμως να ακολουθήσει νέα διαδικασία, με συμπληρωματικά δικαιολογητικά και τεχνικά στοιχεία, προκειμένου να εγκριθεί το έργο και να διασφαλιστεί η επιδότηση.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς η βεβαίωση επιλεξιμότητας δεν πρέπει να συγχέεται με την απόφαση υπαγωγής στο πρόγραμμα.

Περισσότεροι από 250.000 χρήστες και 61.000 βεβαιώσεις

Σύμφωνα με τα νεότερα επίσημα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση των υπουργείων, οι χρήστες της πλατφόρμας έχουν ξεπεράσει τις 250.000 και έχουν εκδοθεί περισσότερες από 61.000 Βεβαιώσεις Επιλεξιμότητας.

Η πλατφόρμα υλοποιήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και αντλεί στοιχεία μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας από την ΑΑΔΕ, το υπουργείο Εσωτερικών και τον ΔΕΔΔΗΕ.

Η διαδικασία έχει σχεδιαστεί ώστε η βεβαίωση να εκδίδεται σε πραγματικό χρόνο, χωρίς την υποβολή από τον πολίτη στοιχείων που είναι ήδη καταχωρισμένα στις κρατικές βάσεις δεδομένων.

Ακριβώς αυτή η αυτοματοποιημένη άντληση στοιχείων, όμως, αποτελεί και την πηγή των σημαντικότερων προβλημάτων που καταγγέλλουν οι ενδιαφερόμενοι.

Η πλατφόρμα δεν «βλέπει» πραγματικά κλειστά ακίνητα

Παρά τη διεύρυνση των κριτηρίων, ιδιοκτήτες αναφέρουν ότι κλειστά σπίτια τα οποία θα μπορούσαν να ενταχθούν στο πρόγραμμα δεν εμφανίζονται στην πλατφόρμα ως επιλέξιμα.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η διαδικασία δεν μπορεί καν να ξεκινήσει, επειδή το ακίνητο δεν αναγνωρίζεται ως κλειστό ή δεν συνδέεται με τα απαιτούμενα φορολογικά και μετρητικά δεδομένα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ενδιαφερόμενος δεν έχει τη δυνατότητα να επιλέξει το ακίνητο, να ολοκληρώσει τον έλεγχο και να εκδώσει τη Βεβαίωση Επιλεξιμότητας.

Κατά τις καταγγελίες, τα κλειστά ακίνητα που αρχικά κρίθηκαν επιλέξιμα ήταν δυσανάλογα λίγα σε σχέση με τις ιδιοκατοικούμενες κατοικίες. Σε παλαιότερο στάδιο λειτουργίας της πλατφόρμας, από περίπου 41.000 βεβαιώσεις μόλις 1.500, ποσοστό 3,6%, φέρονταν να αφορούν κλειστές κατοικίες.

Τα στοιχεία αυτά αφορούν προγενέστερη χρονική στιγμή και δεν είναι ευθέως συγκρίσιμα με τα νεότερα επίσημα δεδομένα των 61.000 βεβαιώσεων. Αναδεικνύουν, ωστόσο, τη μεγάλη αρχική απόκλιση ανάμεσα στις δύο κατηγορίες ακινήτων.

Προβλήματα στην επικοινωνία ΑΑΔΕ και ΔΕΔΔΗΕ

Για να αναγνωριστεί μία κατοικία ως κλειστή, πρέπει να έχει δηλωθεί με τον αντίστοιχο τρόπο στην ΑΑΔΕ, τουλάχιστον από το 2024 και μετά, και να επιβεβαιώνεται η πολύ χαμηλή ή μηδενική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Μηχανικοί και στελέχη της αγοράς αναφέρουν σοβαρές δυσλειτουργίες στην επικοινωνία μεταξύ των βάσεων δεδομένων της ΑΑΔΕ και του ΔΕΔΔΗΕ.

Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν αντλούνται τα φορολογικά στοιχεία του ακινήτου. Σε άλλες δεν εμφανίζονται σωστά τα δεδομένα της ηλεκτροδότησης ή δεν αντιστοιχίζεται ο μετρητής με τη συγκεκριμένη ιδιοκτησία.

Έτσι, ένα ακίνητο μπορεί να είναι πραγματικά κλειστό, να έχει δηλωθεί ως κενό και να εμφανίζει ελάχιστη κατανάλωση, αλλά να απορρίπτεται αυτοματοποιημένα επειδή η πλατφόρμα δεν μπορεί να συγκεντρώσει ή να διασταυρώσει τα απαιτούμενα στοιχεία.

Η τεχνική αστοχία είναι, σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, γνωστή στους αρμοδίους και καταβάλλονται προσπάθειες για την αποκατάστασή της.

Λανθασμένα στοιχεία χωρίς δυνατότητα διόρθωσης

Πρόσθετο πρόβλημα αποτελεί το γεγονός ότι σε αρκετές αιτήσεις τα προσυμπληρωμένα στοιχεία εμφανίζονται ελλιπή ή λανθασμένα, χωρίς να δίνεται στον χρήστη η δυνατότητα να τα διορθώσει μέσα στην πλατφόρμα.

Τα στοιχεία αντλούνται κυρίως από τις δηλώσεις Ε9 και Ε2. Εάν το ακίνητο έχει καταχωριστεί με λάθος τετραγωνικά, λανθασμένο ποσοστό ιδιοκτησίας, διαφορετικό έτος κατασκευής ή χωρίς τη σωστή ένδειξη ότι είναι κενό, η ανακρίβεια μεταφέρεται αυτομάτως στο σύστημα του προγράμματος.

Ο ενδιαφερόμενος πρέπει πρώτα να διορθώσει τα στοιχεία του στην ΑΑΔΕ. Ακόμη και μετά τη διόρθωση, όμως, απαιτούνται ημέρες μέχρι να ενημερωθεί η πλατφόρμα «Ανακαίνιση Κατοικίας».

Αυτό δημιουργεί ιδιαίτερη πίεση λόγω των προθεσμιών, καθώς ο ιδιοκτήτης μπορεί να έχει αποκαταστήσει εγκαίρως το φορολογικό του προφίλ, αλλά η αλλαγή να μην έχει ακόμη ενσωματωθεί στο σύστημα όταν επιχειρεί να εκδώσει τη βεβαίωση.

Τι πρέπει να ελέγξουν οι ιδιοκτήτες πριν από την αίτηση

Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να επιβεβαιώσουν ότι η κατοικία έχει δηλωθεί πράγματι ως κενή για τα απαιτούμενα έτη και ότι τα στοιχεία της στο Ε9 και στο Ε2 είναι απολύτως ακριβή.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα τετραγωνικά μέτρα, στο ποσοστό πλήρους κυριότητας ή επικαρπίας, στο έτος κατασκευής, στον αριθμό παροχής ηλεκτρικού ρεύματος και στη χρήση του ακινήτου.

Πρέπει επίσης να ελεγχθεί ότι ο αριθμός παροχής που έχει δηλωθεί στην ΑΑΔΕ αντιστοιχεί στον σωστό μετρητή και στη συγκεκριμένη οριζόντια ιδιοκτησία. Σε πολυκατοικίες, παλαιά ακίνητα ή περιπτώσεις όπου έχουν γίνει αλλαγές μετρητή, η αντιστοίχιση μπορεί να είναι προβληματική.

Η έγκαιρη διόρθωση είναι απαραίτητη, καθώς η ενημέρωση των συνδεδεμένων συστημάτων δεν πραγματοποιείται πάντοτε άμεσα.

Περιορισμένοι πόροι για κλειστά σπίτια σε Αττική και Νότιο Αιγαίο

Προβληματισμός διατυπώνεται και για τη γεωγραφική κατανομή των πόρων του προγράμματος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρονται για την κατανομή του αρχικού προϋπολογισμού των 480 εκατ. ευρώ, τα 200 εκατ. ευρώ προορίζονται για κλειστά σπίτια και τα υπόλοιπα 280 εκατ. ευρώ για τις άλλες κατηγορίες, κυρίως για ιδιοκατοικούμενες κατοικίες.

Για τις κλειστές κατοικίες, η Αττική και το Νότιο Αιγαίο φέρονται να λαμβάνουν συνολικά 37,3 εκατ. ευρώ. Η κατανομή προκαλεί ερωτήματα, καθώς στην Αττική εντοπίζεται μεγάλο μέρος του στεγαστικού προβλήματος, υψηλή ζήτηση κατοικιών και σημαντικός αριθμός κενών ακινήτων.

Στα διαθέσιμα κείμενα εμφανίζεται, πάντως, διαφορά μεταξύ του συνολικού προϋπολογισμού των 500 εκατ. ευρώ που αναφέρεται στη νεότερη ανακοίνωση και της κατανομής των 480 εκατ. ευρώ που αποδίδεται στο αρχικό θεσμικό πλαίσιο. Απαιτείται συνεπώς αποσαφήνιση για το εάν τα επιπλέον 20 εκατ. ευρώ αποτελούν πρόσθετους πόρους, τεχνική προσαρμογή του προϋπολογισμού ή διαφορετικό τρόπο υπολογισμού.

Επιδότηση έως 95% και ανώτατα ποσά ανά νοικοκυριό

Το πρόγραμμα αφορά ακίνητα που έχουν κατασκευαστεί έως το 1990 και μπορούν να είναι είτε ιδιοκατοικούμενα είτε κενά.

Τα ποσοστά επιδότησης ξεκινούν από 70% και μπορούν να φθάσουν έως 95% για ειδικές κατηγορίες δικαιούχων, όπως οι πολύτεκνοι και άλλες ομάδες για τις οποίες προβλέπονται προσαυξήσεις.

Το ανώτατο ύψος επιδότησης αναφέρεται ότι μπορεί να φθάνει τις 36.000 ευρώ για άγαμο δικαιούχο και τις 46.000 ευρώ για έγγαμο με δύο παιδιά.

Τα εισοδηματικά όρια διαμορφώνονται έως 25.000 ευρώ ετήσιο εισόδημα για άγαμο και έως 45.000 ευρώ για έγγαμο με δύο παιδιά.

Το 80% της επιδότησης πρέπει να κατευθύνεται σε εργασίες ανακαίνισης, όπως ηλεκτρολογικές και υδραυλικές παρεμβάσεις, αντικατάσταση δαπέδων, αποκατάσταση φθορών και άλλες εργασίες λειτουργικής αναβάθμισης.

Το ανώτατο επιλέξιμο κόστος για τις σχετικές εργασίες ορίζεται στα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.

Το υπόλοιπο 20% μπορεί να αφορά ήπιες εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης, όπως θερμομόνωση, αντικατάσταση κουφωμάτων, εγκατάσταση αντλίας θερμότητας ή ηλιακού θερμοσίφωνα.

Η διεύρυνση των κριτηρίων πρέπει να συνοδευτεί από τεχνική λύση

Οι νέες ρυθμίσεις αίρουν δύο σημαντικά εμπόδια: το υψηλό ποσοστό κυριότητας και το εξαιρετικά χαμηλό όριο κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.

Η επιτυχία τους, όμως, εξαρτάται από τη λειτουργία της πλατφόρμας τονίζουν τεχνικοί παράγοντες. Εάν τα δεδομένα της ΑΑΔΕ και του ΔΕΔΔΗΕ δεν διασταυρώνονται σωστά, πραγματικά κλειστές κατοικίες θα συνεχίσουν να εμφανίζονται ως μη επιλέξιμες, ανεξάρτητα από το εάν πληρούν τα νέα κριτήρια.

Απαιτείται επομένως να αποκατασταθεί η διαλειτουργικότητα, να ενημερώνονται ταχύτερα οι βάσεις μετά τις διορθώσεις των φορολογικών δηλώσεων και να προβλεφθεί διαδικασία υποβολής ένστασης ή δικαιολογητικών, όταν ο αυτόματος έλεγχος αποτυγχάνει.

Χωρίς εναλλακτική διαδικασία επανεξέτασης, ο πολίτης εξαρτάται αποκλειστικά από μία αυτοματοποιημένη απάντηση, ακόμη και όταν αυτή στηρίζεται σε ελλιπή, παρωχημένα ή εσφαλμένα δεδομένα.